ფედერალისტური წერილები- გიორგი ხუბუას კომენტარი

არასამთავრობო ორგანზიაცია ,,იზრუნე შენს ქალაქზე” , პროექტ ,,იზრუნე განათლებაზე”- ფარგლებში იწყებს ,,ფედერალისტური წერილების” გამოქვეყნებას, როგორც ქართულ ასევე ინგლისურ ენაზე.
გიორგი ხუბუა  – ივ. ჯავახიშვილის სახ. უნივერსიტეტის რექტორი პროფესორი
 
 
ფედერალიზმის ცნების საკითხისათვის
 
I. ფედერალიზმის ცნების საკითხი The Federalistში
 
ფედერალიზმის იდეის ჩამოყალიბებისა და განვითარების პროცესი ხანგრძლივ პერიოდს მოიცავს. ამავე დროს, ფედერალიზმის განვითარების პროცესი არ ყოფილა თვითონ ფედერალიზმის „ცნების“ განვითარების იდენტური. მიუხედავად იმისა, რომ თეორიული აზრი ყოველთვის ცდილობდა გარკვეული სიცხადე შეეტანა ფედერალიზმის ცნების შინაარსში, მას არასოდეს ჰქონია თვითონ ფედერალიზმის ცნების ჩამოყალიბების პრეტენზია.
არაერთმნიშვნელოვანი იყო ფედერალიზმის ცნებისადმი დამოკიდებულებაც. ფედერალიზმი ყოველთვის როდი აღძრავდა პოზიტიურ, დადებით ასოციაციებს და განწყობას. „ფედერალიზმს“, როგორც ჩვეულებრივ, ყოფით ურთიერთობებში, ასევე სამეცნიერო დისკუსიებში, დღესაც ხშირად აქვს რეაქციული, არაეფექტური, არქაული და თავისებურად გამორჩეული შინაარსის მქონე ცნების „გემო“.
ფედერალიზმის ცნებისადმი მიძღვნილ პოლიტიკურ-სამართლებრივ გამოკვლევებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ჰამილტონის, მედისონის და ჯეის მიერ გამოქვეყნებულ „ფედერალისტის სტატიებს“.
„ფედერალისტის“ გამოქვეყნების საბაბს წარმოადგენდა ამერიკის მომავალი ტერიტორიული მოწყობის მოდელის გარშემო მიმდინარე მძაფრი იდეოლოგიური დისკუსიები. „ფედერალისტის“ ავტორთა ჩანაფიქრით, სტატიათა ციკლს ნიუ-იორკის მოქალაქეები პოზიტიურად უნდა განეწყო კონსტიტუციის გამოქვეყნებული პროექტისადმი. „ფედერალისტმა“ შეასრულა კონსტიტუციის ავთენტური კომენტარების დანიშნულება. იგი ასევე განხილული უნდა იქნეს, როგორც ახალი დროის რესპუბლიკური პოლიტიკური აზროვნების ფუძემდებლური დოკუმენტი.
„ფედერალისტის“ სამივე ავტორი იყო პოლიტიკური პრაქტიკის წარმომადგენელი, რომელთაც შემდგომშიც არ შეუწყვეტიათ აქტიური პოლიტიკური მოღვაწეობა. მას შემდეგ, რაც ჰამილტონმა, მედისონმა და ჯეიმ დაასრულეს აშშ-ს კონფედერაციული კავშირის ფედერაციულ სახელმწიფოდ რეორგანიზაციის პროპაგანდისტული მხარდაჭერის მისია, თითოეული მათგანი მიუბრუნდა პოლიტიკურ პრაქტიკას. ჰამილტონი, 1789 წელს, ვაშინგტონის პრეზიდენტობის პერიოდში, გახდა აშშ ფინასთა მინისტრი, მედისონი 1809 წელს გახდა აშშ მეოთხე პრეზიდენტი, ჯეი 1789 წლიდან ხელმძღვანელობდა აშშ უზენაეს სასამართლოს. ავტორების პოლიტიკურ გამოცდილებასთან ერთად, „ფედერალისტის“ იდეოლოგიური საფუძვლები ბევრად განსაზღვრა აზროვნების ევროპულმა ტრადიციებმა: ელინიზმმა, აღორძინებამ, ინგლისურმა კონსტიტუციონალიზმმა და პურიტანიზმმა. შეიძლება ითქვას, რომ „ფედერალისტი“ წარმოადგენს თეორიის და პრაქტიკის, ახალი და ძველი სამყაროს აზროვნების შესანიშნავ სინთეზს. „ფედერალისტი“, ასევე შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ამერიკული ფედერალიზმის ბიბლია.
„ფედერალისტი“ მოიცავს 1787 წლის ოქტომბრიდან 1788 წლის მაისამდე გაზეთებში: „aily Advertiser“, „Intependent  Journal“ და „New York Facet“-ში, ალექსანდრ ჰამილტონის, ჯეიმს მედისონის და ჯონ ჯეის ავტორობით გამოქვეყნებულ 85 სტატიას, რომელთაგან 51-ის ავტორია ჰამილტონი, 14-ის მედისონი და 5-ის ჯეი. 15 სტატიის ავტორად, სავარაუდოდ, მიჩნეულია ან ჰამილტონი ან მედისონი. 85-ვე სტატია, 1788 წელს გამოქვეყნდა ნიუ-იორკში „The Federalist“-ის სათაურით. „ფედერალისტის“ ავტორები ხელს აწერდნენ ლათინური ფსევდონიმით, როგორც „პუბლიუსი“.
„ფედერალისტი“ წარმოადგენს მკაცრად სისტემატიზირებულ პოლიტიკურ ტრაქტატს. და ეს მიუხედავად იმისა, რომ Federalist Papers გამოქვეყნდა, როგორც საგაზეთო სტატიების სერია და დაწერილი იყო კონკრეტულ შემთხვევასთან დაკავშირებით, სამი განსხვავებული ავტორის მიერ. ფედერალიზმის იდეის არგუმენტაციას ავტორები ახორციელებენ ნაბიჯნაბიჯ, სამეცნიერო აზროვნების მკაცრი ლოგიკის სრული დაცვით. „ფედერალისტის“ პირველ 14 სტატიაში ნათლად არის წარმოდგენილი ამერიკის კონფედერაციული კავშირის დაშლის საფრთხე. ამის შემდეგ, 15-22 სტატიაში ნაჩვენებია, რომ კონფედერაციის არსებულ მოდელს არ ძალუძს თავიდან აიცდინოს ამერიკული შტატების სუსტი, მყიფე გაერთიანების მოსალოდნელი დაშლის საფრთხე. „ფედერალისტის“ შემდგომ, 22-36 სტატიაში დასაბუთებულია  ძლიერი ცენტრალური ხელისუფლების, როგორც კავშირის შენარჩუნების ერთადერთი გარანტის აუცილებლობა. მხოლოდ ამის შემდეგ იწყება ახალი კონსტიტუციის ტექსტის კომენტარი, სადაც სრულადაა წარმოდგენილი კონსტიტუციის პროექტის რესპუბლიკური ხასიათი. „ფედერალისტის“ მთელი სისტემა ისეა აგებული, რომ მკითხველი თანმიმდევრულად დაარწმუნოს არსებული სიტუაციიდან ერთადერთ გონივრულ გამოსავალში- კავშირის შენარჩუნება შესაძლებელია მხოლოდ სახელმწიფო ხელისუფლების ფედერალური ორგანიზაციის მეშვეობით და ამასთანავე, რესპუბლიკური პრინციპების საფუძველზე.
კონსტიტუციით წყდება საკაცობრიო მნიშვნელობის საკითხი, კერძოდ, თუ  რამდენადაა შესაძლებელი საზოგადოებისათვის მისაღები პოლიტიკური წესრიგის ჩამოყალიბება გონივრული განსჯის და ხალხის თავისუფალი არჩევანის საფუძველზე (I სტატია). კონსტიტუციის მიღება, „ფედერალისტის“ ავტორების მიერ წარმოდგენილია, როგორც ისტორიული პრეცედენტი. აშშ-ს პოლიტიკურ ისტორიაში პირველად უნდა ჩამოყალიბდეს ფედერალური რესპუბლიკა. ამერიკის 13 შტატის კონფედერაციული კავშირის ფედერალურ გაერთიანებად რეორგანიზაციის აუცილებლობა, ავტორების აზრით,  განპირობებულია არამარტო შტატების გეოგრაფიული მდებარეობით და კულტურული ერთიანობის შეგნებით, არამედ შტატების საგარეო უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე. მხოლოდ ფედერალურ პრინციპებზე დაფუძნებულ კავშირს შეუძლია უზრუნველყოს ქვეყნის ძლიერება საგარეო ურთიერთობებში და ქვეყნის შიგნით არსებული კონფლიქტების მშვიდობიანი გადაწყვეტა. ეროვნული ერთიანობა ასევე სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია კონკურენტუნარიანი ხელისუფლების ჩამოსაყალიბებლად. „ფედერალისტის“ ავტორთა აზრით, ყველა ზემოაღნიშნული მიზნები აუცილებლად რეალიზებული უნდა იქნეს თავისუფლების იდეის საფუძველზე. თავისუფლების იდეასა და უსაფრთხოების მიზნებს შორის ერთგვარი ბალანსის ჩამოყალიბება შეუძლია ფედერალურ რესპუბლიკას, რომელიც მოიცავს ფართო ტერიტორიულ გაერთიანებას. თავისუფალ სისტემებში გვხვდება ანთროპოლოგიურად განპირობებულ ინტერესთა მრავალფეროვნება და განსხვავებული ინტერესების არსებობასთან ბუნებრივად დაკავშირებული პარტიკულარული მისწრაფებები. საერთონაციონალური კეთილდღეობისათვის ხელისშემშლელი პარტიკულარიზმის განეიტრალება მოითხოვს, ერთი მხრივ, პლურალიზმის წახალისებას ფედერალური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, იგივე პლურალიზმი ერთგვარად გაფილტრულ უნდა იქნეს წარმომადგენლობითი სისტემის მეშვეობით (მე-14 სტატია). მხოლოდ ამგვარად შეიძლება ჩამოყალიბდეს დაპირისპირებული ძალების შინაგანი ბალანსი, როგორც სახალხო სუვერენიტეტის რეალიზაციის წინაპირობა.
ზემოაღნიშნული მიზნების მისაღწევად აუცილებელია კავშირის შენარჩუნება, რომელსაც ვერ უზრუნველყოფს არსებული კონფედერაციული სტრუქტურა. კონფედერაციის სისტემის მანკიერებას განაპირობებს ის გარემოება, როდესაც ცალკეულ შტატებს შენარჩუნებული აქვთ სუვერენიტეტი და კონფედერაცია თავის კომპეტენციებს აღასრულებს მხოლოდ სახელმწიფოების _ როგორც კოლექტივის, მაგრამ არა შტატის მოქალაქეთა მიმართ (მე-15 სტატია). კონფედერაციის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა უმრავლესობის რეალიზაცია ვერ ხერხდება სწორედ ცალკეული შტატების ეგოიზმის გავლენით. ცენტრიდანული ტენდენციების მთლიანად აღმოფხვრა შეუძლებელი იქნება ძლიერი ცენტრალური ხელისუფლების არარსებობის შემთხვევაშიც.  ცალკეული სუბსისტემები ყოველთვის შეეცდებიან ცენტრისაგან „გაქცევას“, რის შედეგადაც მივიღებთ ანარქიას ან ტირანიას. „ფედერალისტის“ ავტორების აზრით, კომპეტენციათა გაურკვეველმა დანაწილებამ და ხელისუფლების არასაკმარისმა დემოკრატიულმა ლეგიტიმაციამ საფუძველი გამოაცალა არსებული კონფედერაციული კავშირის შემდგომ არსებობას. „ფედერალისტის“ მომდევნო სტატიებში დასაბუთებულია, რომ მხოლოდ ფედერალური მართვის სისტემას შეუძლია მოახდინოს ძველი, კონფედერაციული გაერთიანების სუსტი მხარეების გამოსწორება.
კონფედერაცია ავადაა უსიამოვნო პარტიკულარიზმით, რომლის „თერაპია“ შეუძლია მხოლოდ ფედერალურ ხელისუფლებას. ფედერალური მთავრობის უზენაესობა განსაკუთრებით აუცილებელია იმ საკითხებში, რომლებიც შეეხება ერის სასიცოცხლო ნერვებს. უშიშროების და ფისკალური პოლიტიკა შეიძლება იყოს მხოლოდ ფედერაციის გამგებლობაში. მთელის თვითშენარჩუნება არ შეიძლება დამოკიდებული იყოს მისი შემადგენელი ნაწილების მხოლოდ და მხოლოდ კეთილ ნებაზე. ამიტომ, ფედერალურმა საკანონმდებლო ხელისუფლებამ უნდა მიიღოს ფედერალური მთავრობის გამგებლობას მიკუთვნებული საკითხების რეალიზაციისათვის საჭირო კანონები (33-ე სტატია). ის გარემოება, რომ ფედერალური კანონი უნდა წარმოადგენდეს ქვეყნის უზენაეს კანონს, არ ნიშნავს აბსოლუტური, შეუზღუდავი ძალაუფლების მქონე ფედერალური ხელისუფლების არსებობას. ახალი გაერთიანება უნდა ეფუძნებოდეს  ფედერალური რესპუბლიკის სისტემას, სადაც მკაფიოდ იქნება გამიჯნული  უფლებამოსილებები ფედერაციასა და მის შემადგენლობაში მყოფ სუბიექტებს შორის. „ფედერალისტის“ ავტორები ნაწილობრივ უშვებდნენ კონკურირებადი კანონმდებლობის არსებობასაც. ხალხის ნების საწინააღმდეგო გადაწყვეტილებების შეცვლა შესაძლებელია დეპუტატების გადარჩევის გზით. სახელისუფლებო უფლებამოსილებათა ბოროტად გამოყენების პრევენციის უმთავრეს გარანტიებს აყალიბებს ურთიერთგაწონასწორების და ურთიერთშეკავების მექანიზმებზე დაფუძნებული მმართველობის ბალანსირებული სისტემა.

„ფედერალისტის“ შემდეგი ნაწილი მოიცავს კონსტიტუციის კომენტარებს, სადაც რესპუბლიკანიზმი წარმოდგენილია, როგორც ახალი, ფედერალური

სისტემის საფუძველთა საფუძველი. რესპუბლიკანიზმის ძირითადი თეზისი მდგომარეობს სახალხო სუვერენიტეტის შეუზღუდველ ხასიათში და წარმომადგენლობითი სისტემის დისკრეტულობაში, ანუ იმ ფაქტში, როდესაც აღნიშნული სისტემის უფლებამოსილების ვადა ყოველთვის განსაზღვრულია დროში და შემოიფარგლება კანონით დადგენილ კომპეტენციათა ზუსტი განხორციელებით. რესპუბლიკის კონსტიტუციის ფედერაციული ხასიათი განპირობებულია ძირითადი კანონის მიღების და სენატის ფორმირების წესით. ფედერალურ და ნაციონალურ ელემენტებს შეიცავს საპრეზიდენტო არჩევნების, კომპეტენციათა დანაწილების და კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანის წესები (39-ე სტატია). ცენტრალური ხელისუფლების გამგებლობას გადაეცემა მხოლოდ ეროვნული ერთიანობის შენარჩუნებისათვის აუცილებელი კომპეტენციები. „ფედერალისტის“ თეორიულ ღერძს აყალიბებს მონტესკიეს მოძღვრება ხელისუფლებათა დანაწილების შესახებ, რომელიც ასევე, საფუძვლად დაედო ამერიკის კონსტიტუციას (47-51 სტატია). ხელისუფლების კონცენტრაცია საფრთხის ქვეშ აყენებს თავისუფლების პრინციპის დაცვას. თავისუფლების რეალიზაცია შესაძლებელია მოხდეს მხოლოდ ხელისუფლებათა დანაწილების მექანიზმის მეშვეობით. ამავე დროს, კონტროლი და კოოპერაცია მოითხოვს, რომ შემოვიფარგლოთ საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლებით. საჭიროა შინაგანი კონტროლის მექანიზმი, რესპუბლიკური „მეტოქეობა“: „უნდა ვიზრუნოთ იმაზე, რომ პატივმოყვარეობას დავუპირისპიროთ ისევ პატივმოყვარეობა.“ პირადი კეთილდღეობა და თანამდებობრივი ინტერესი ერთმანეთს უნდა თანხვდებოდეს. მუდმივი კრიტიკის ობიექტად გამხდარი პარტიკულარიზმი  უნდა ჩავაყენოთ საერთო საქმის სამსახურში (51-ე სტატია). „ფედერალისტის“ ავტორების მიერ განვითარებული ზემოაღნიშნული კონცეფცია ეფუძნება სახელმწიფოს ჰობსისეულ (ანთროპოლოგიური პესიმიზმი) და აღორძინების ეპოქის მოაზროვნეების მიერ განვითარებულ  შეხედულებას, როდესაც ბუნებით მდგომარეობაში გაბატონებული ანგარების დაძლევა კი არ ხდება, არამედ ეს უკანასკნელი (საზოგადოებრივი ხელშეკრულების მიერ), მხოლოდ გარკვეულ არხებშია მოქცეული. „ფედერალისტის“ ავტორების აღნიშნული მოსაზრება თავის ინსტიტუციონალურ გამოხატულებას პოულობს ხელისუფლებათა ურთიერთშეკავებისა და ბალანსის სისტემაში: რესპუბლიკის პარლამენტი დანაწევრებულია ორ პალატად, რომელთაგან ერთ-ერთი ყალიბდება მთლიანად ფედერაციის, ხოლო მეორე პალატა, ფედერალურ კავშირში გაერთიანებული ცალკეული შტატების მიერ. მმართველობის საპრეზიდენტო სისტემაში პრეზიდენტს გააჩნია ძლიერი უფლებამოსილებები (მათ შორის საკანონმდებლო ხელისუფლებასთან დამოკიდებულებაში). ამავე დროს, საპრეზიდენტო  უფლებამოსილებების მნიშვნელოვანი ნაწილის რეალიზაცია სახელმწიფოს მეთაურს ძალუძს მხოლოდ საკანონმდებლო ხელისუფლების ერთერთ პალატასთან, სენატთან ერთად. დამოუკიდებელი სასამართლო ორგანო თვალყურს ადევნებს ნორმატიული აქტების და ცალკეულ გადაწყვეტილებათა კონსტიტუციურობას. გარდა ამისა, პრეზიდენტს, დეპუტატებს, სენატორებს და ფედერალურ მოსამართლეებს გააჩნიათ თავიანთ პოსტებზე ყოფნის განსხვავებული ვადა. ასევე, განსხვავებულია მათი თანამდებობაზე დანიშვნის წესი. სახელმწიფო სტრუქტურების მთელი ეს სისტემა აწარმოებს ურთიერთსაწინააღმდეგო მიმდინარეობების, მაგრამ ამავე დროს, ერთმანეთთან თანამშრომლობისათვის „განწირულ“ ძალებს. უმცირესობათა დაცვის ერთ-ერთ ყველაზე ეფექტურ საშუალებად „ფედერალისტის“ ავტორები მიიჩნევენ საზოგადოების პლურალისტურ სტრუქტურას, რომელიც ორგანიზაციულად გვიცავს საყოველთაო კეთილდღეობისათვის ხელისშემშლელი უმრავლესობის ფორმირებისაგან. „ფედერალისტის“ ავტორები ცალ-ცალკე აანალიზებენ ხელისუფლებათა თითოეულ სახეს: საკანონმდებლო ხელისუფლებას ეძღვნება 52-66 სტატია, აღმასრულებელს 67-77; სასამართლო ხელისუფლებას 78-83 სტატია. ხელისუფლების თითოეულ სახეს, თავისი ფუნქციის შესაბამისად, გააჩნია ინდივიდუალური დანიშნულება. საკანონმდებლო ხელისუფლებისათვის (საკითხების განსჯის და განხილვის პლურალისტური ხასიათის გამო), დამახასიათებელია რაციონალურობა და გონიერება. აღმასრულებელი ხელისუფლებისათვის დამახასიათებელია ენერგიულობა და აქტიურობა იმის გამო, რომ გადაწყვეტილებათა აღსრულების უფლებამოსილება კონცენტრირებულია ერთი პირის ხელში. სასამართლო ხელისუფლებისათვის დამახასიათებელია სამართლიანობა იმის გამო, რომ დაუშვებელია მოსამართლის გადაყენება და გარანტირებულია სასამართლოს დამოუკიდებლობა, მიუმხრობლობა და ნეიტრალურობა. სახელმწიფოში არსებული ყველა პოლიტიკური ძალის საქმიანობის მასშტაბს წარმოადგენს კონსტიტუცია. ძირითად კანონში რეალიზებულია არამარტო პოლიტიკური წესრიგი, რომელიც უზრუნველყოფს თავისუფლების და საკუთრების დაცვას, არამედ კონსტიტუცია წარმოადგენს თვითონ ერის არსებობის გარანტიას (85-ე სტატია).

ისევე, როგორც თვითონ კონსტიტუციამ, „ფედერალისტმა“ ამერიკაში შეიძინა ეროვნული თვითშეგნების განმსაზღვრელი დოკუმენტის მნიშვნელობა. აშშ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები მას განაჩენთა დასასაბუთებლადაც იყენებდნენ.

II. ფედერალიზმის ცნების დონეები
 
ფედერალიზმისადმი არაერთგვაროვანი დამოკიდებულება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ფედერალიზმის ცნება შეიძლება ეფუძნებოდეს განსხვავებულ იდეოლოგიურ წანამძღვრებს და მეთოდოლოგიას. ასე მაგალითად, ფედერალიზმს, როგორც „საკუთარ“ პოლიტიკურ პრინციპს, განიხილავს ანარქისტული სოციალიზმიც და კათოლიკური სოციალური მოძღვრებაც. ფედერალიზმის ჭრელ, იდეოლოგიურ მიმდინარეობებში, ყველაზე უფრო ზოგადი სახით, შეიძლება ერთმანეთისაგან განვასხვავოთ ე.წ. „კონსერვატორული“ და „ლიბერალური“ მიმართულება.
კონსერვატორული მიმდინარეობა ფედერალიზმის ძირითად დანიშნულებად მიიჩნევს ფედერაციის სუბიექტთა ისტორიულად ჩამოყალიბებული, პოლიტიკური დამოუკიდებლობის და ინდივიდუალობის დაცვას. Kკონსერვატორული შეხედულებით, ფედერალიზმი წარმოადგენს ქრისტიანულსოციალურ მოძღვრებაზე დაფუძნებული სუბსიდიარობის პრინციპის რეალიზაციის სახელმწიფო-სამართლებრივ ფორმას.
ლიბერალური მიმდინარეობა ეფუძნება იმ მოსაზრებას, რომ თანამიმდევრული დემოკრატია აუცილებლად მოითხოვს სახელმწიფო და საზოგადოებრივ დეცენტრალიზაციას, როდესაც ხელისუფლებითი იერარქიის ნაცვლად ვღებულობთ (სოციალური) ჯგუფების კოოპერაციულ ურთიერთქმედებაზე დაფუძნებულ თანამშრომლობას. ლიბერალური მიმდინარეობის იდეური საფუძვლები გვხვდება საზოგადოების ანარქიულსინდიკალისტურ მოდელებში, წესრიგის ინტეგრალურ-ფედერაციულ, აგრეთვე, საზოგადოებრივი თვითმმართველობის შესახებ მარქსისტულ და კომუნისტურ შეხედულებებშიც, რომელთა თანახმად, სახელმწიფო იძულება, პერსპექტივაში, სწორედ საზოგადოებრივ თვითმმართველობას უნდა ჩაენაცვლებინა.  რეალურ პრაქტიკაში ფედერალური მართვის ასეთი მოდელი, ნაწილობრივ რეალიზებული იყო იუგოსლავიაში, ხოლო როგორც თეორიული კონსტრუქცია, იგი უფრო მეტად გავრცელებულია ფრანგ, იტალიელ და ესპანელ ფედერალისტებს შორის.
ფედერალიზმის „იდეოლოგიზაცია“ რამდენადმე საშიშია იმ თვალსაზრისით, რომ არ მოხდეს ფედერალური მრავალფეროვნების ლიკვიდაცია და ფედერალური სისტემის ტრანსფორმაცია პოლიტიკური ტოტალიტარიზმის ორგანიზაციულ ფორმად, როგორც ეს იყო საბჭოთა ფედერალიზმის შემთხვევაში.  ფედერალური იდეის მსგავსი სახეცვლილების თავიდან აცილება შესაძლებელია მხოლოდ საზოგადოებრივი ცხოვრების თანამიმდევრული დემოკრატიზაციისა და ლიბერალიზაციის, პოლიტიკური პლურალიზმის ეფექტიანი ინსტიტუტების მეშვეობით.
ფედერალიზმის ცნების ჩამოყალიბებისას აუცილებლად უნდა იქნეს გათვალისწინებული ცნების რაციონალურობისა და ეკონომიურობის მოთხოვნები. ფედერალიზმის ცნება იმდენად ზოგადი და საყოველთაო უნდა იყოს, რომ:
_       შესაძლებელი გახდეს საერთაშორისო ურთიერთგაგება „ფედერალისტებს“ შორის;
_       მოიცვას ფედერალიზმის ყველა მნიშვნელოვანი თეორიული სახესხვაობა და ვარიანტი;
_       შესაძლებელი აღმოჩნდეს ფედერალური აზროვნების ყველა განსხვავებული პოლიტიკური და იდეოლოგიური ვარიაციის „დაყვანა“ ფედერალიზმის ასეთ, ზოგად ცნებაზე.
ფედერალიზმის ცნების ჩამოყალიბების უამრავი ცდიდან შეიძლება გამოიყოს 3 ძირითადი ჯგუფი:
1.     ინსტიტუციურ-ფუნქციონალური ცნება აღიარებს, რომ ფედერალიზმი არის პოლიტიკური ორგანიზაციის ფორმა, სადაც სახელმწიფო ფუნქციების შესრულება ისეა გადანაწილებული მთლიანად სახელმწიფოსა და მის რეგიონალურ შემადგენელ წევრებს შორის, რომ თითოეულ ამ დონეს შეუძლია მიიღოს საბოლოო გადაწყვეტილება შესაბამის ფუნქციებთან მიმართებაში.

2.    კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ცნების მიხედვითაც პოლიტიკური სისტემა მაშინაა ფედერაციული, როდესაც სახელმწიფოს არსებითი სტრუქტურული ელემენტები (კანონმდებლობა, აღმასრულებელი ხელისუფლება და მართლმსაჯულება) გვხვდება როგორც მთლიანად სახელმწიფოში, ასევე მის შემადგენლობაში მყოფ სუბიექტებშიც და მათი არსებობა დაცულია კონსტიტუციურ-სამართლებრივად.

3.    სოციალურ-ფილოსოფიური ცნება ფედერალიზმს განმარტავს ფართო სოციალურ და ფილოსოფიურ კონტექსტში და არ შემოიფარგლება სახელმწიფო-სამართლებრივი ფორმის იურიდიული ანალიზით.
ფედერალიზმის ცნების განსხვავებული ინტერპრეტაციის შესაძლებლობა ბევრად განისაზღვრება იმ მომენტით, რომ ჭეშმარიტი ფედერალიზმი ყოველთვის ეფუძნება ფედერაციისა და მისი სუბიექტების არსებობის დუალიზმს.ფედერალიზმი წარმოადგენს  პოლიტიკური სისტემის ისეთ სტრუქტურულ და ორგანიზაციულ პრინციპს, როდესაც  მეტ-ნაკლებად დამოუკიდებელი პოლიტიკური ერთობები გაერთიანებული არიან  ზემდგომ, უფრო დიდ და ერთიან მთელში.  ფედერალიზმი კრებადი ცნებაა, რომელიც აღნიშნავს მეტ-ნაკლებად დამოუკიდებელი წევრების ორგანიზაციული გაერთიანების განსხვავებულ ფორმებს. ფედერალიზმი ასევე აღნიშნავს იმ პროცესს, რომელსაც საბოლოოდ მივყავართ ასეთ გაერთიანებამდე ან, პირიქით, მთელის დანაწილებამდე.
ფედერაციულ სახელმწიფოში პოლიტიკური ნების ჩამოყალიბების პროცესი მიმდინარეობს ცალკეული ჯგუფებისაგან შემდგარ კავშირში. ფედერალურ კავშირში გაერთიანებულ ჯგუფებს აქვთ როგორც საერთო-ეროვნული პოლიტიკური ნების ფორმირების ფუნქცია, ასევე განსაზღვრული ავტონომია. თუკი საზოგადოების მსგავს პლურალისტურ სისტემას საფუძვლად უდევს ტერიტორიული პრინციპი, მაშინ ეს სისტემა ფედერალურია.
ფედერალიზმი, თავისი ფუნქციების სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, ყალიბდება მხოლოდ დაპირისპირებული, საწინააღმდეგო ძალების არსებობის შემთხვევაში. ფედერალურ პოლიტიკურ სისტემაში ყოველთვის მოიაზრებენ ცენტრიდანული და ცენტრისკენული ძალების ერთიანობას, საერთოსა და განსხვავებულის ინტეგრაციას, კონფლიქტისა და კონსენსუსის თანაარსებობას. ამ თვალსაზრისით, ფედერალიზმი წარმოადგენს სოციალურფილოსოფიურ კონცეფციას, რომლის შინაარსიც არ შემოიფარგლება მარტოოდენ სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ფორმით.

ზემოაღნიშნული დებულებების გათვალისწინებით, თანამედროვე ლიტერატურაში გამოყოფენ ფედერალიზმის ინტერპრეტაციის შემდეგ, განსხვავებულ დონეებს:

1.      ფედერალიზმი შესაძლებელია გავიგოთ, როგორც ფილოსოფიური პრინციპი. ამ შემთხვევაში ფედერალიზმი წარმოგვიდგება მსოფლმხედველობის სახით. სოციალურფილოსოფიური ინტერპრეტაციით, ფედერალიზმი წარმოადგენს სუბსიდიარობის და თანამეგობრობის იდეასთან ახლოს მდგომ მოდელს, რომელიც ეფუძნება შედარებით პატარა ჯგუფების და დეცენტრალიზებულ ტერიტორიულ გაერთიანებათა ფართო ავტონომიას. ფედერალიზმის ფილოსოფიური თეორიები მჭიდროდაა დაკავშირებული ქრისტიანობასთან, ხოლო ზოგიერთი ავტორი ფედერალიზმის სოციალურ-ფილოსოფიური საწყისების კვლევისას მიდის იმ დასკვნამდე, რომ საზოგადოების ფედერალური მოწყობის მოდელი უშუალოდ გამომდინარეობს ქრისტიანული მოძღვრებიდან.
2.      ფედერალიზმი შეიძლება გავიაზროთ, როგორც საერთაშორისო პრინციპი. ამ კუთხით, განსაკუთრებით დიდი ტრადიციების მქონეა მოძღვრება, რომელიც ფედერალიზმს განიხილავს, როგორც „foedus“-ს, როგორც კავშირს, რომელიც მიმართულია მშვიდობის დაცვა-შენარჩუნებისაკენ. ფედერალიზმის ასეთი გაგება სათავეს იღებს ჯერ კიდევ ამ ცნების ჩამოყალიბების საწყისი პერიოდიდან. ფედერალიზმმა, როგორც საერთაშორისო  პრინციპმა, განსაკუთრებული აქტუალობა შეიძინა თანამედროვე მსოფლიოში მიმდინარე ინტეგრაციული პროცესების ფონზე.
3.      პოლიტიკური სისტემა, კონსტიტუციურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ფედერალურადაა ორგანიზებული იმ შემთხვევაში, თუ სახელმწიფოს არსებითი სტრუქტურული ელემენტები (საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლება) კონსტიტუციურად არის განმტკიცებული და დაცული როგორც ფედერალურ, ასევე ფედერაციის სუბიექტის დონეზე.  როგორც ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი პრინციპი, ფედერალიზმის გაგება შეიძლება კონკრეტული სახელმწიფოს ტერიტორიული დაყოფის პრინციპის სახით. ფედერალურად ორგანიზებული სახელმწიფო შედგება ისეთი ტერიტორიული ერთეულებისაგან, რომლებიც თავიანთი იურიდიული შინაარსით არსებითად განსხვავდებიან დეცენტრალიზებული უნიტარული სახელმწიფოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებისაგან (თუმცა, ამ განსხვავების არსი, დღემდე მწვავე მეცნიერული დისკუსიის საგანია). არსებობს შეხედულება, რომლის თანახმადაც, საერთოდ სოციალურ ცხოვრებას ფედერალური ხასიათი აქვს. ლიტერატურაში სავსებით სამართლიანად არის აღნიშნული, რომ ფედერალიზმის განხილვა წმინდა სახელმწიფო-სამართლებრივი მნიშვნელობით, საგრძნობლად აღარიბებს ფედერალიზმის ცნების შინაარსს.
4.      ინსტიტუციონალურ-ფუნქციონალურ ასპექტში ფედერალიზმი პოლიტიკური ორგანიზაციის ისეთი ფორმაა, როდესაც სახელმწიფო ფუნქციები  გადანაწილებულია ფედერაციის სუბიექტებსა და ერთიან სახელმწიფოს შორის და თითოეული ეს დონე (თავისი კომპეტენციის ფარგლებში), უფლებამოსილია დამოუკიდებლად მიღოს გადაწყვეტილებები. ფედერალიზმი, როგორც ფუნქციონალურ-ორგანიზატორული პრინციპი, წარმოადგენს დემოკრატიული სახელმწიფოს ქმედითობის, დემოკრატიის ინსტიტუციონალური უზრუნველყოფის ერთ-ერთ საშუალებას. ხელისუფლებათა ვერტიკალური დანაწილების მეშვეობით ფედერალიზმი აყალიბებს ინდივიდუალური თავისუფლების დაცვის დამატებით მექანიზმებს; განამტკიცებს ერთიანი სახელმწიფოს სტაბილურობას; ფედერალურ დონეზე ოპოზიციაში მყოფ პარტიებს აძლევს ფედერაციის სუბიექტების ხელისუფლებაში მოსვლის დამატებით შანსს; აყალიბებს პოლიტიკაში მოქალაქეთა ფართო მონაწილეობის დამატებით გარანტიებს და სხვ. ფედერაციული სახელმწიფოს პრობლემებისადმი მიძღვნილ თანამედროვე, ძირითადად ემპირიული ხასიათის პოლიტოლოგიურ გამოკვლევებში წინა პლანზეა წამოწეული ფედერალიზმის ზემოაღნიშნული ფუნქციები და სულ უფრო ნაკლები ყურადღება ენიჭება ფედერალიზმის ისეთ „ტრადიციულ“ დანიშნულებას, როგორიცაა ფედერაციის სუბიექტების სახელმწიფოებრიობის დაცვა.
5.      ფედერალიზმი შეიძლება გავიგოთ,  როგორც სტრუქტურული პრინციპი. ფედერალიზმი არ არის სტატიკური ცნება, რომელიც მხოლოდ აღწერს სამართლებრივად მოცემულ, ფიქსირებულ მდგომარეობას. ფედერალიზმი, როგორც სტრუქტურული პრინციპი, ასახავს დინამიკურ მოძრაობას ერთიანობასა და მრავალფეროვნებას, მუდმივად განახლებად და ცვალებად ინტეგრაციასა და დეზინტეგრაციას შორის.  ამ თვალსაზრისით, ფედერალიზმი გულისხმობს არა რეალურად არსებულ წესრიგს, არამედ დინამიკურ მისწრაფებას ისეთი წესრიგისაკენ, რომელიც ხშირად არ ემთხვევა ფაქტობრივ ფედერალურ წესრიგს. ფედერალიზმის ცნება, რომელიც ყალიბდება მისი გამოხატულების მრავალრიცხოვანი ფორმის ჯამისაგან, აღნიშნავს: ა) სახელმწიფოთა, სახელმწიფოთა თანამეგობრობის, საზოგადოების და ეკონომიკის ფორმირების პრინციპს, რომელიც ესწრაფვის კონსენსუალურ-სამოკავშირეო, ვერტიკალზე დაფუძნებულ გაერთიანებას ადამიანებსა და (ან) ადამიანთა საზოგადოებებს შორის; ბ) ამ მისწრაფების შესაბამის წესრიგს.  ფედერალიზმის ცნებისადმი ასეთი დამოკიდებულებიდან გამომდინარე, უნდა ვაღიაროთ, რომ ფედერალური წესრიგის პრინციპს უფრო დიდი მნიშვნელობა აქვს, ვიდრე თვითონ წესრიგს. ნებისმიერი ფედერალური წესრიგის სუბსტრატს წარმოადგენს სწორედ მისი მამოძრავებელი ძალები. ამავე დროს, ყველა ფედერალური მისწრაფება არ მთავრდება ფედერალური მოდელის ჩამოყალიბებით ისევე, როგორც ფედერალური წესრიგის ჩამოყალიბება არ ნიშნავს, რომ უკვე ამოწურულია ფედერალიზმის ფუძემდებლური პრინციპები. უფრო პირიქით, უკვე რეალიზებული ფედერალური წესრიგი მოითხოვს ფედერალური მთელის დინამიკურ სრულყოფას და რეფორმირებას. ფედერალური პრინციპი, ამგვარად, დამოუკიდებელია როგორც არსებული, ასევე სასურველი წესრიგისაგან. ამ თვალსაზრისით, ფედერალიზმი წარმოადგენს უფრო მარეგულირებელ და არა შინაარსობრივ პრინციპს.
6.      სოციოლოგიური ასპექტით, ფედერალურია ეთნიკურად, რელიგიურად, ეკონომიკურად და ისტორიულად დიფერენცირებული, ტერიტორიულად დანაწილებული საზოგადოება (ამ საზოგადოების პოლიტიკური ორგანიზაციის ფორმისაგან დამოუკიდებლად). ფედერალიზმის ცნების სოციოლოგიური ინტერპრეტაცია ნაკლებადაა დაკავშირებული სახელმწიფო-სამართლებრივ მომენტთან, რამდენადაც სოციოლოგიური ინტერესის ცენტრში დგას არა სახელმწიფო, არამედ საზოგადოება. საზოგადოება, როგორც ინდივიდებისა და სოციალური ჯგუფებისაგან შემდგარი ორგანიზმი, ფედერალურადაა მოწყობილი „ქვევიდან ზევით“. ასეთი პლურალისტური ორგანიზაციული სტრუქტურა დამახასიათებელია არა მარტო სახელმწიფოსათვის, არამედ სხვა სოციალური ინსტიტუტებისთვისაც. სოციოლოგიური ასპექტით განხილული ფედერალიზმის ცნება უფრო მეტად ემპირიული ორიენტაციისაა და როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ნაკლებად აინტერესებს სახელმწიფოს ტერიტორიული ორგანიზაციის ნორმატიული ასპექტები.
III. ფედერალიზმის ანთროპოლოგიური საფუძვლები
ფედერალიზმის იდეა საფუძვლად უდევს ადამიანთა თანაცხოვრების ყველა მოწესრიგებულ ფორმას. ფედერალიზმისათვის ფუძემდებლური მნიშვნელობის მქონე „კავშირის“ ელემენტები გვხვდება ადამიანური ყოფიერების სხვადასხვა სფეროში. პირადი ცხოვრების სფეროში იგი მოიცავს ოჯახურ კავშირებს. საზოგადოებრივ სფეროში იგი ვლინდება ფედერაციული სახელმწიფოს პოლიტიკურ-სამართლებრივი ფორმით, ხოლო ფედერალურ თეოლოგიაში მოიცავს კავშირს ადამიანსა და ღმერთს შორის.
ფედერალური კავშირის ასეთი ყოვლისმომცველი ხასიათი განისაზღვრება ფედერალიზმის ანთროპოლოგიური ლეგიტიმაციით. ადამიანს შეუძლია განვითარდეს მხოლოდ სხვა ადამიანებთან კავშირში, მხოლოდ სოლიდარობისა და თანამეგობრობის პირობებში. ფედერალიზმი, როგორც ონტოლოგიური, ასევე ტელეოლოგიური მნიშნელობით, დაკავშირებულია საზოგადოებაში ადამიანებს შორის ურთიერთობასთან.
თავისი ანთროპოლოგიური ბუნებით ადამიანი ესწრაფვის გაერთიანებას და კავშირს, რათა მოწესრიგებულ ურთიერთობებში მოახდინოს თავისი ინდივიდუალური და კოლექტიური  მისწრაფებების რეალიზაცია. ფედერალიზმი და მასთან დაკავშირებული ინდივიდუალური ორიენტაციის შესაძლო პლურალიზმი აადვილებს ინდივიდუალურ ან რელიგიურ ორიენტაციას.  ფედერალური წესრიგი მოქალაქეთა პოლიტიკურსამართლებრივ ცნობიერებაში მხარდაჭერას პოულობს სწორედ იმიტომ, რომ მასში ასახულია ადამიანთა კერძო ურთიერთობებისათვის ტიპური კოოპერაციის ფორმები და მექანიზმები. ფსიქოლოგიური გაგებით, ფედერალური სახელმწიფო ორგანიზაცია შეესაბამება ადამიანური ცნობიერების ისეთ კონსტიტუციას, რომელიც ეფუძნება ურთიერთკავშირს, კომპრომისულ მოქმედებებს და ურთიერთნდობას. ფედერალიზმის პრინციპი ცდილობს დაძლიოს ადამიანის წნეხი ჯგუფებში, ხალხებში, სახელმწიფოში და დაიცვას ადამიანის ინდივიდუალობა ისე, რომ იგი, ამავდროულად, ინტეგრირებული იყოს სხვა ადამიანებთან ურთიერთობაში.
გარდა გაერთიანებისა და ერთიან საზოგადოებაში ცხოვრების სურვილისა, ადამიანი ესწრაფვის ღირებულებითი და სხვა სახის ორიენტირების დაცვას და წესრიგს. არ შეიძლება არ აღინიშნოს, რომ თავისი პოლიტიკურ-სამართლებრივი და ორგანიზაციული ფორმით ზემოაღნიშნულ მისწრაფებას ცენტრალიზებული სახელმწიფო უფრო შეესაბამება, ვიდრე ფედერაციული. მაგრამ ცენტრალიზმის ელემენტები რეალიზებულია მართვის ფედერალურ სისტემებშიც. სწორედ წესრიგისა და უსაფრთხოების აღნიშნული მოთხოვნა (რომელიც განსაკუთრებით ანგარიშგასაწევია პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისის პირობებში), ახდენს ცენტრალისტური ტენდენციების ლეგიტიმაციას ფედერალიზმში.
ფედერალურად და ცენტრალიზებულად ორგანიზებული სახელმწიფოებისათვის დამახასიათებელია მოსახლეობის განსხვავებული პოლიტიკური მენტალიტეტი. ცენტრალიზებულ სახელმწიფოში, პოლიტიკურ მენტალიტეტის სახეს განსაზღვრავს პოლიტიკური პროცესის მონაწილე სუბიექტების პასიური ორიენტაცია, როდესაც მათი ქცევა არსებითად დეტერმინირებულია პოლიტიკური ავტორიტეტის პატივისცემისა და გაფეტიშების მომენტით. ფედერაციულ სახელმწიფოში, პოლიტიკური მენტალიტეტი, პირიქით, განისაზღვრება პოლიტიკურ პროცესში აქტიური მონაწილეობით.
პოლიტიკურ მენტალიტეტსა და სახელმწიფოს ფედერალურ მოწყობას შორის არსებობს ორმხრივი ურთიერთკავშირი. პოლიტიკური მენტალიტეტი შეიძლება მნიშვნელოვნად შეიცვალოს სახელმწიფოს ტერიტორიული ორგანიზაციის ფორმის გავლენით.
„ფედერალური“ ადამიანის სახეს განსაზღვრავს როგორც პესიმისტური, ასევე ოპტიმისტური ანთროპოლოგია. რამდენადაც ფედერალიზმისათვის უცხოა ნებისმიერი უკიდურესობა, მისთვის მიუღებელია როგორც პესიმისტური, ასევე ოპტიმისტური ანთროპოლოგია. დესპოტიას ემსახურება ის, ვინც ადამიანში უფრო ცუდს ეძებს (ვიდრე ადამიანი სინამდვილეშია) და ისიც, ვინც ადამიანს ღებულობს უფრო „კარგად“ (ვიდრე ის სინამდვილეშია).
ფედერალიზმის იდეა ეფუძნება ერთგვარ „საშუალოს“ პესიმისტურ და ოპტიმისტურ ანთროპოლოგიას შორის. პესიმისტური ანთროპოლოგიის თეზისი _ ადამიანი და სამყარო ცუდია და არასრულყოფილი_ განაპირობებს ისეთ პასიურ ყოფას, როდესაც მოვლენათა განვითარება მთლიანად ბედის განგებასაა მინდობილი. ან პირიქით, ასეთი მიდგომა ავითარებს წინასწარ პროგრამირებულ აქტიურობას, როდესაც თავისუფალი, მაგრამ სწორედ მორალურად სუსტი ადამიანი ემორჩილება დეტალებამდე გათვლილ იძულებით, ტოტალურ წესრიგს. პესიმისტური ანთროპოლოგია გამორიცხავს ადამიანის მოღვაწეობის ნებისმიერ არასახელმწიფო სფეროს. ეს გასაგებიცაა, რამეთუ „ზნეობრივად დაცემულ ადამიანთა“ შეჩერება შესაძლებელია მხოლოდ ყოვლისმომცველი, იძულებითი წესრიგიდან გამომდინარე წესების დაცვით. პესიმისტური ანთროპოლოგიისათვის დამახასიათებელი „პასიურობა“ ნაყოფიერ ნიადაგს ამზადებს დესპოტიისათვის, ხოლო ზემოაღნიშნული „აქტიურობის“ პირდაპირი შედეგია ტოტალიტარული სახელმწიფო.
ფედერალური ფილოსოფია ასევე არ იზიარებს ოპტიმისტური ანთროპოლოგიის მიერ ჩამოყალიბებულ, ადამიანის იდეალიზებულ სურათს. ოპტიმისტური ანთროპოლოგიის მიერ განვითარებული თეზისი, რომ სამყარო „შესანიშნავია“, ხოლო ადამიანი არის აბსოლუტურად და უპირობოდ კარგი, „სრულყოფილი“ არსება, გარკვეული საშიშროების შემცველი დებულებაცაა. თუ პესიმისტური ანთროპოლოგია ახდენს სახელმწიფოს იდეის აბსოლუტიზაციას და გაფეტიშებას (როდესაც თითოეულის თავისუფლება არსებითად იზღუდება და ნადგურდება სახელმწიფოს მხრიდან), ოპტიმისტური ანთროპოლოგია, პირიქით, ადამიანებს ანიჭებს „ზედმეტ“ თავისუფლებას, რაც სახელმწიფოს აყენებს ანარქიის საშიშროების წინაშე.
ფედერალური ანთროპოლოგია უფრო ოპტიმისტურია, ვიდრე პესიმისტური. ამავე დროს, ფედერალიზმის ფილოსოფია ეფუძნება არა უტოპიურ, უკიდურესად ოპტიმისტურ, არამედ „შედარებით ოპტიმისტურ“ ანთროპოლოგიას. ფედერალური ანთროპოლოგია გარკვეულ ჩარჩოებში აქცევს ოპტიმისტური ანთროპოლოგიის მიერ განვითარებულ ადამიანის „უსაზღვრო“ თავისუფლების იდეას. ფედერალური ანთროპოლოგიის თანახმად, მართალია, ადამიანი არ არის აბსოლუტურად სრულყოფილი, მაგრამ ადამიანი არის „პრინციპულად კარგი“ არსება. მხოლოდ „კარგ“, განვითარების უნარის მქონე ადამიანს შეუძლია ესწრაფვოდეს „სახელმწიფოს გაადამიანურებას“, როგორც ფედერალური წესრიგის საბოლოო მიზანს.  ასეთი ადამიანი მზერას მიაპყრობს „გონივრულ წესრიგს“. ზომიერად ოპტიმისტური ანთროპოლოგია არ ახდენს ადამიანის გონების ცალმხრივ განდიდებას, მაგრამ მას სწამს ადამიანის გონების ძლიერება. ადამიანის გონებას ძალუძს მოიცვას ყველა სოციალური და პოლიტიკური ინსტიტუტი და კიდევ უფრო განმტკიცდეს ამ ინსტიტუტებთან ერთად.
ფედერალური ანთროპოლოგიის ანუ „ზომიერად ოპტიმისტური“ ანთროპოლოგიის თვალსაზრისით, ადამიანი არ არის ცუდი, ადამიანი არ არის კარგი, ის არის განსაკუთრებული აზრით „კარგიც და ცუდიც“. ადამიანი არ არის იდეალური არსება, იგი ცხოვრობს რეალობასა და იდეალს შორის მუდმივ წინააღმდეგობაში. ადამიანის ქცევა ერთდროულად სამართლიანიცაა და უსამართლოც, გონივრულიც და არაგონივრულიც. ადამიანის არსი განისაზღვრება იმით, რომ იგი ერთდროულად ღმერთის ხატიცაა და ცოდვილიც. ფედერალური ფილოსოფია აქცენტს აკეთებს სწორედ ასეთ ადამიანზე _ უკიდურესი ოპტიმიზმის ან უკიდურესი პესიმიზმისაგან განსხვავებით. ფედერალიზმის ფილოსოფიისათვის უცხოა ადამიანის ცალმხრივი გაგება, იგი არ ცნობს არც პესიმისტურ და არც ოპტიმისტურ პოლუსებს.

 

IV. ფედერალიზმი როგორც ღირებულება

ფედერალიზმი არის ღირებულება. ფედერალიზმი განასახიერებს ღირებულებებს და ასევე ესწრაფვის განსაზღვრულ ღირებულებათა განხორციელებას და დაცვას. ფედერალიზმი, გაგებული როგორც ღირებულება, ფედერალურ წესრიგს განიხილავს ჰარმონიული სოციალური თანაცხოვრების ბუნებრივი პირობების ჩამოყალიბების ერთ-ერთ საშუალებად.
დღემდე არსებული არც ერთი ფედერალური სტრუქტურა არ ყოფილა მხოლოდ წმინდა რაციონალურ საფუძველზე ჩამოყალიბებული სისტემა. ფედერალური წესრიგის კვლევის პროცესში ბევრი ავტორი განსაკუთრებით გამოყოფს ფედერალიზმის „სულიერი“ მომენტების მნიშვნელობას და არ შემოიფარგლება მარტოოდენ მეცნიერული ანალიზით. მით უფრო, რომ არსად, არასოდეს არსებობდა გრძნობადი მომენტებისაგან თავისუფალი ფედერალიზმი.
ფედერალური წესრიგის ფუძემდებლური ღირებულებები გამომდინარეობს სრულიად განსხვავებული მსოფლმხედველობრივი მიმდინარეობებიდან. ავტონომია, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ცხოვრების ორგანიზაცია „ქვევიდან“ და არა „ზევიდან“, კოოპერაცია და კოორდინაცია, პლურალიზმი და რთული, მრავალდონიანი წესრიგისათვის აუცილებელი ტოლერანტობა  წარმოადგენს არა ერთი, რომელიმე იდეოლოგიის მონოპოლიას, არამედ   თავისუფალი საზოგადოების ღირებულებებს.
ფედერალიზმს, როგორც ღირებულებას, უფრო ხშირად იყენებენ პოლიტიკოსები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მათ თავიანთი თავი ფედერალისტებად მიაჩნიათ. ღირებულებით ასპექტში ფედერალიზმს საკმაოდ ხშირად იყენებენ ამ იდეის თავგამოდებული მოწინააღმდეგეებიც. ამ შემთხვევაში ფედერალიზმი გამოდის ერთგვარ განტევების ვაცად, როდესაც არსებული სირთულეები მთლიანად ბრალდება მართვის ფედერალურ სისტემას. ფედერალიზმი, გაგებული როგორც „ნეგატიური ღირებულება“, არცთუ ისე უწყინარია და შეუძლია სერიოზული საფრთხე შეუქმნას სახელმწიფოს ერთიანობას, რამეთუ იგი არ აღიარებს სოლიდარობის მნიშვნელობას.
როდესაც პოლიტიკაში ფედერალიზმის კონცეფცია გამოიყენება წმინდა ღირებულებით ასპექტში, იქნება ეს ნეგატიური თუ პოზიტიური ღირებულება, მოქმედებს ერთი საერთო წესი, რომლის თანახმადაც საქმისათვის მით უფრო უკეთესია, რაც უფრო არაზუსტი და ბუნდოვანი იქნება ფედერალიზმის ცნების შინაარსი.

პოლიტიკურ-ღირებულებითი მიდგომის საფუძველზე ფედერალიზმს შეიძლება მიენიჭოს სრულიად განსხვავებული მნიშვნელობა. ამ დროს ფედერალიზმი გადაქცეულია გაურკვევლობის ბურუსით მოცულ ობიექტად, რომელიც იდეაში ყოველივე საუკეთესოს გვთავაზობს, მაგრამ რეალობაში მხოლოდ ცუდის მატარებელი ხდება. ფედერალიზმი, როგორც ღირებულება, უფრო ხშირად გამოიყენება განსაზღვრული პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად, როდესაც ნაკლებად ცდილობენ ფედერალიზმის ცნების შინაარსის ზუსტ ფორმულირებას ან ფედერალიზმი გაიგივებულია ისეთ კატეგორიებთან, როგორიცაა ავტონომია, დეცენტრალიზაცია, მისწრაფება მეტი დამოუკიდებლობისაკენ, სეცესიონიზმი.

V. ფედერალიზმი როგორც პარადოქსი
ფედერაციული სახელმწიფო წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული ორგანიზაციის რთულ ფორმას. სიტყვა „რთული“ იმთავითვე მიგვანიშნებს იმ გარემოებაზე, რომ ფედერაციულ სახელმწიფოში ხდება დაძაბულობათა მთელი კომპლექსების მუდმივი განახლება და ახალ-ახალი ფორმებით წარმოშობა. იმისათვის, რომ გავიგოთ ფედერალიზმის არსი, უპირველეს ყოვლისა, უნდა ავხსნათ ფედერალური სისტემისათვის დამახასიათებელი დაძაბულობები. „დაძაბულობა“ არ შეიძლება გავიგოთ, როგორც ნეგატიური სიდიდე, როგორც დესტრუქციული ძალის სინონიმი. დაძაბულობა ნიშნავს დაპირისპირებას, ხოლო პერმანენტულად გაგრძელებადი დაპირისპირების გარეშე საერთოდ არ არსებობს არანაირი ცოცხალი პოლიტიკა და არანაირი ნაყოფიერი სახელმწიფოებრიობა.
როდესაც დაძაბულობა შენარჩუნებულია „ზომიერ წონასწორობაში“, მაშინ ფედერალიზმი წარმოგვიდგება, როგორც შემოქმედებითი დინამიკის კონსტრუქციული, პოზიტიური ძალა. ამ წონასწორობის დამყარება მოითხოვს დიდ ძალისხმევას, მაგრამ ფედერალიზმის აღნიშნული „ნაკლი“ და სისტემის წონასწორობის შენარჩუნებისათვის გაწეული დანახარჯები კომპენსირდება იმით, რომ (წონასწორობის დარღვევის მუდმივი საფრთხის პირობებში) პოლიტიკის მთელი ძალისხმევა კონცენტრირებულია ადამიანზე, პოლიტიკის ცენტრში დგას ადამიანი, როგორც მსხვერპლი და, ამავდროულად, შემოქმედი ამ დაძაბულობისა.
ფედერალიზმის იდეას არ განსაზღვრავს მტრული და გადაუჭრელი წინააღმდეგობები. ფედერალური ფილოსოფიის ამოსავალი პუნქტი შეიძლება დახასიათდეს როგორც „პოლარული დაძაბულობა“. პოლარულობა წარმოადგენს ერთი და იმავე არსების დაყოფას ორ დაპირისპირებულ, მაგრამ ერთმანეთისაგან განუყოფელ თვისებრიობად, ძალად, მიმართულებად, რომელსაც პოლუსებს უწოდებენ. ამავე დროს, ფედერალიზმის არსი არ განისაზღვრება მარტოოდენ ბიპოლარული წინააღმდეგობებით, ხოლო მისი არსის ახსნის ერთ-ერთ შესაძლებლობას გვთავაზობს „ფედერალიზმის პარადოქსები“.
პარადოქსი I. ფედერალიზმი, როგორც „უსისტემო სისტემა“. ფედერალიზმი არ წარმოადგენს სისტემას. ფედერალიზმი არის ცოცხალი, მოქმედი პრინციპი, რომელმაც უნდა გაგვათავისუფლოს სისტემური და ფორმალური შემეცნებისაგან. ნებისმიერი სისტემა, თავისი არსით, არის უნიტარული და, შესაბამისად, ანტიფედერალური. ჭეშმარიტი ფედერალიზმი ვერ ეგუება მხოლოდ ერთი გონებიდან, მხოლოდ ერთი, ცალმხრივი იდეიდან, ერთი აბსტრაქტული ცენტრიდან მომდინარე სისტემას. ფედერალიზმი წარმოადგენს ყველა სისტემური გადაწყვეტის მუდმივ და ინსტინქტურ უარყოფას.
სრულიად განსხვავებული, ზოგჯერ დიამეტრულად დაპირისპირებული სკოლებისა და მიმდინარეობების არსებობის მიუხედავად, ფედერალიზმის ფილოსოფია ავითარებს „უსისტემო სისტემის“ პარადოქსს. ყოველგვარი სისტემის ნეგაციის, უარყოფის მიუხედავად, ფედერალიზმს არ ძალუძს სისტემის გარეშე არსებობა. ფედერალური აზროვნების განვითარება შეუძლებელია განსაზღვრული აზრობრივი და ლოგიკური სტრუქტურების გარეშე, რომელთა მეშვეობითაც ხდება ფედერალიზმის შესახებ ცოდნის მოწესრიგება და სისტემატიზაცია. ამასთანავე, ფედერალიზმის შესახებ ცოდნის მოწესრიგებული სისტემა არ უნდა ავურიოთ დოგმატურად სისტემატიზებულ სამეცნიერო მასალასთან. მით უფრო, რომ ფედერალიზმის ფილოსოფია თავს არიდებს ჰარმონიულ მსოფლგაგებას.
პარადოქსი II. დებულება_ „ერთი ყველასათვის, ყველა ერთისათვის“_ წარმოადგენს ნებისმიერი ფედერალური სტრუქტურის დევიზს. „ერთი ყველასათვის“ ნიშნავს, რომ ინდივიდი, საზოგადოება ან რეგიონი მზადაა იყოს მთელის სამსახურში და აუცილებლობის შემთხვევაში გაიღოს გარკვეული  მსხვერპლი საერთო საქმისათვის. „ყველა ერთისათვის“ ნიშნავს დახმარებას, რომელიც მთელმა უნდა გაუწიოს ინდივიდს, საზოგადოებას ან განსაზღვრულ რეგიონს. ერთეულს არ შეუძლია იყოს მხოლოდ თვითმიზანი. ინდივიდის აუცილებელი თავისუფლება უნდა დაიცვას ერთობამ. „ერთი ყველასათვის, ყველა ერთისათვის“ არის ფედერალური ცხოვრების წესის გამოხატულება, რომლის რეალიზაციაც მთლიანად დამოკიდებულია მოქალაქეთა კეთილ ნებაზე.
პარადოქსი III. ფედერალიზმის მორიგი პარადოქსი ისაა, რომ იგი ესწრაფვის „ერთიანობას მრავალფეროვნებაში, მრავალფეროვნებას_ ერთიანობაში.“ მრავალფეროვნება, ერთი მხრივ, დაყოფილია რამდენიმე ერთიანობად, რომლებიც თავისთავად განუყოფელი არიან და სხვებისაგან განსხვავებული; მეორე მხრივ, მრავალფეროვნება აერთიანებს რამდენიმე ასეთ ერთიანობას და არის ისევ ერთიანობა. თვით განუყოფელი, დაუნაწევრებელიც კი შეიძლება არსებობდეს როგორც მრავალი „განსხვავებული“ და, პირიქით, ყოველი მრავალფეროვნება, რაღაცნაირად ყოველთვის ერთიანობაა. სახელმწიფო შეიძლება წარმოვიდგინოთ, როგორც განსხვავებული ადამიანებისა და ერთეულების, საზოგადოებების ერთობა, რომლებიც თავის მხრივ, ასევე ერთიანობას წარმოადგენენ. ამ მრავალფეროვნებათა ერთიანობა აყალიბებს ერთიანობას_ სახელმწიფოს. მრავალფეროვნებას ერთიანობის გარეშე მივყავართ ანარქიამდე და ქაოსამდე, ხოლო ერთიანობას მრავალფეროვნების გარეშე _ „ტოტალურ წესრიგამდე“.
ფედერალური აზროვნებისათვის დამახასიათებელი მრავალდონიანობა წარმოადგენს შემოქმედებითი შინაარსისა და თავისუფლების დაცვის ელემენტს. ფედერალურ მრავალფეროვნებაში ყოველთვის „ფეთქდება“ შემოქმედებითი წინააღმდეგობები, ხოლო თავისუფლება რეალიზდება ინდივიდუალობის დაცვითა და მისი გაფურჩქვნით. მრავალფეროვნება და ხელისუფლების განსხვავებული დონეების არსებობა წარმოადგენს ერთიანობის წანამძღვარს. ამავე დროს, ფედერაციული სახელმწიფო არ არის მისი შემადგენელი ერთეულების მექანიკური ჯამი. მართვის ფედერალური სისტემისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება სწორედ იმ გარემოებას, რომ მთელის შემადგენელი ნაწილები დაკავშირებული არიან უფრო ზემდგომ ერთობასთან_ ფედერალურ გაერთიანებასთან.
ფედერალიზმმა უნდა შეძლოს სახელმწიფოს ერთიანობის და ფედერაციის სუბიექტების სახელმწიფოებრიობის შეხამება. ტერიტორიული ერთეულების მაქსიმალური ავტონომიისა და მრავალფეროვნების პირობებში არ შეიძლება დაიკარგოს ფედერალური ერთიანობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ფედერალიზმი გადაიზრდება პარტიკულარიზმში, სეპარატიზმში, ანდა უფორმო პლურალიზმში და, პირიქით, თუ აქცენტი ცალმხრივად გადატანილია მხოლოდ ერთიანობაზე და ხდება მისი აბსოლუტიზაცია, მაშინ ვითარდება ფედერალიზმის იდეისათვის მიუღებელი უნიტარიზმი და ცენტრალიზმი. ფედერალიზმი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც მოზაიკა. იგი ვერ შეიკვრება, თუ არ მოექცა გარკვეულ საზღვრებში და თუ არ ექნა განსაზღვრული ფორმა.
ფედერალური იდეის პარადოქსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ იგი ერთდროულად მოითხოვს ერთიანობას და, ამავდროულად, მისი წევრების დამოუკიდებლობის და ინდივიდუალური განსაკუთრებულობის შენარჩუნებას. ფედერალიზმისათვის ფუძემდებლური მნიშვნელობა ენიჭება პრინციპს: _“ერთიანობა მრავალფეროვნებაში, მრავალფეროვნება ერთიანობაში“. „მრავალფეროვნებაში ერთიანობის“ უზრუნველყოფის ამოცანა არის ჯერარსი, „უნდა“, მაგრამ, ამავე დროს, ისეთი ჯერარსი, რომლის „არსობაში“ გადასვლა სავსებით დასაშვებია და შესაძლებელი.
ფედერალიზმი სოციალური ერთობის ისეთი სტრუქტურული პრინციპია, რომელიც „პატარა ერთეულებს“ ფუნდამენტალურ მნიშვნელობას ანიჭებს. ფედერალური ერთობის თითოეული ნაწილი მდიდრდება სწორედ „სხვების“ შეცნობის შედეგად. ფედერალიზმი ვითარდება ინდივიდუალობასა და ერთიანობას, დამოუკიდებლობას და კოლექტივს შორის კავშირში. ფედერალური წესრიგის აღნიშნული პარადოქსის ჩამოყალიბება შეიძლება შემდეგნაირად: იმისათვის, რომ ერთმანეთს მივუახლოვდეთ, საჭიროა ერთმანეთს დავშორდეთ.
ადამიანთა სოციალური თანაცხოვრების ფორმების განვითარება ეფუძნება ორ, ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებულ მომენტს_ ინდივიდუალობას და კოლექტიურობას. მათგან მხოლოდ ერთ-ერთი მხარის აბსოლუტიზაციამ შეიძლება დამანგრეველი გავლენა მოახდინოს საზოგადოების განვითარების პროცესზე. ლიბერალიზმი და სოციალიზმი, როგორც ერთმანეთთან დაპირისპირებული იდეოლოგია, ცალმხრივად ეფუძნება ან ინდივიდუალიზმს, ან კოლექტივიზმს. მათგან განსხვავებით, ფედერალიზმი ახდენს ინდივიდუალობისა და კოლექტიურობის ზომიერ სინთეზს. ამ ნიშნით, ფედერალიზმი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც სოციალიზმსა და ლიბერალიზმზე უფრო მაღლა მდგომი, მესამე.
ფედერალიზმის ფილოსოფიისათვის დამახასიათებელ შემდეგ პარადოქსად შეიძლება ჩაითვალოს წინააღმდეგობა თავისუფლებასა და სახელმწიფო ავტორიტეტს შორის. ფედერალიზმი უზრუნველყოფს ბალანსს, წონასწორობას თავისუფლებასა და სახელმწიფო ავტორიტეტს შორის. თავისუფლება აუცილებლად მოითხოვს ავტორიტეტს. მხოლოდ ავტორიტეტს შეუძლია დაიცვას და სრულყოს თავისუფლება. და პირიქით, ავტორიტეტი უნდა ეფუძნებოდეს თავისუფლების იდეას. ავტორიტეტის დაყვანა არ შეიძლება სახელმწიფო ბრძანების უფლებამოსილებამდე. ამ თვალსაზრისით გაგებული ავტორიტეტი გვხვდება მხოლოდ ტოტალიტარული რეჟიმის პირობებში. მოთხოვნას, რომ ფედერალური მთელის შემადგენელი ნაწილის თავისუფლება დაკავშირებულ იქნეს მთელის ერთიანობისა და ავტორიტეტის აღიარებასთან, ხშირად უწოდებენ „პარადოქსულ მოთხოვნას“, მაგრამ სწორედ ეს მომენტი აყალიბებს ჭეშმარიტი ფედერალიზმის არსებით ნიშანს.
ფედერალიზმი იცავს იმ საერთოს, რაც მასში გაერთიანებულ ნაწილებს აქვთ და, ამავე დროს, პატივს სცემს და აღიარებს თითოეული ნაწილის განსაკუთრებულობას. ფედერალური თავისუფლების უფრო მაღალი საფეხური მიიღწევა საერთო მიზნის გაცნობიერებით და, ამავდროულად, ფედერალური მთელის შემადგენელი ნაწილის განსაკუთრებულობის აღიარებით.
ფედერალიზმის ზემოაღნიშნული პარადოქსები დამახასიათებელია მისთვის, როგორც ფილოსოფიური „უსისტემო სისტემისათვის“. ასევე არ არის დაზღვეული ცალკეული ანტინომიებისაგან ფედერალიზმი, როგორც სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის რთული ფორმა და როგორც მართვის სისტემა.

VI. ფედერალიზმი, როგორც ისტორიული კონცეფცია

ფედერაციული სახელმწიფო ისტორიული ფენომენია. ფედერალიზმი ყოველთვის კონკრეტულია: თავისი საკუთარი ისტორიით, საკუთარი სტრუქტურით, ფედერალური პროცესის მონაწილე ძალებით. ფედერალიზმის რთული ბუნება, ცვალებად ისტორიულ გარემოებებთან განსაკუთრებით მჭიდრო კავშირის გამო, შესაძლებელია გაგებულ იქნას მხოლოდ მის კონკრეტულ მოცემულობაში. ფედერაციული სახელმწიფოს ბუნების გარკვევა შეუძლებელია მარტოოდენ აბსტრაქტულთეორიულ ჭრილში და მოითხოვს ისტორიულ-პრაგმატულ მიდგომას. ფედერაციული სახელმწიფო არ შეიძლება ეფუძნებოდეს უნივერსალურ, ზოგად პრინციპებს. ფედერალიზმი სწორედაც რომ მსგავსი, ზოგადი პრინციპების უარყოფა, ნეგაციაა. არ არსებობს ფედერაციული სახელმწიფოს უნივერსალური მოდელი, ისევე, როგორც შეუძლებელია ტერიტორიული მოწყობის ფედერალური მოდელის უნივერსალიზაცია. თითოეული ფედერაციული სახელმწიფო უნიკალურია, რომლის არსიც ყველა შემთხვევაში განსაზღვრულია დროულ-სივრცობრივი სიტუაციით. ფედერალიზმი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული ორგანიზაციის „უფესვო“ ფორმას, რომლის გადანერგვაც და ექსპორტირებაც შეუძლებელია (რაც, ცხადია, არ გამორიცხავს განსხვავებული ფედერალური მოდელების შედარებითი ანალიზის და ნაციონალური ფედერალური სისტემების ცალკეული ასპექტების გათვალისწინების შესაძლებლობას). ფედერალიზმს აკლია მსოფლიო-მისიონერული მისწრაფება, რაც დამახასიათებელია ადამიანთა უფლებებისა და დემოკრატიის იდეებისათვის.ადამიანის უფლებები და დემოკრატია  ზოგადი და უნივერსალური პრინციპებია, რომლებიც არ არის „მიბმული“ კონკრეტულ სივრცესთან. დემოკრატია და ადამიანის უფლებები ახდენს აბსტრაჰირებას ცალკეული ადამიანებისაგან, ხალხებისაგან, სახელმწიფოებისაგან და მიზნად ისახავს ყველა ინდივიდის თანაბარი თავისუფლების უზრუნველყოფას. უნივერსალური პრინციპებისაგან განსხვავებით, ფედერალიზმი ნიშნავს კორპორაციულ მრავალფეროვნებას სახელმწიფოს ერთიანობაში. მართვის ფედერალური სისტემა მთლიანად  დეტერმინირებულია რეგიონალური და კონკრეტულ-სივრცობრივი თავისებურებებით. ფედერალური თავისუფლება არ არის ისეთი მობილური, როგორიცაა ლიბერალური ძირითადი უფლებები. ფედერალური თავისუფლება ყოველთვის დაკავშირებულია კონკრეტულ სივრცესთან. ფედერაციული სახელმწიფო „მყარად ადგილობრივია“: ფედერალიზმს არ შეუძლია ამაღლდეს ზოგადსაკაცობრიო-აბსტრაქტულამდე.
 
 
VII. ფედერაციული სახელმწიფოს უპირატესობები

მართვის ფედერალური სისტემის უპირატესობებიდან უნდა გამოიყოს შემდეგი მომენტები:

  • ფედერაციული სახელმწიფო ხელს უწყობს საქმიან, ადგილობრივ მოთხოვნებზე ორიენტირებული გადაწყვეტილებების მიღებას. ფედერალური წესრიგის პირობებში მოქალაქეებს აქვთ პოლიტიკურ პროცესში აქტიური მონაწილეობის მეტი შესაძლებლობები. ადგილობრივი პრობლემატიკა მათთვის უფრო ახლობელია და ნაცნობი, ვიდრე ცენტრალურ დონეზე გადასაწყვეტი საკითხები.
  • ფედერალიზმი ხელს უწყობს პოლიტიკური სისტემის დემოკრატიული საფუძვლების ფორმირებას. მართვის ფედერალური სისტემის დროს სახელმწიფო ხელისუფლება, ასე ვთქვათ, გეოგრაფიულად უახლოვდება ხალხს. ფედერაციულ სახელმწიფოში უფრო ნაკლებად დგას პოლიტიკური ხელისუფლების ანონიმურობის პრობლემა, ხოლო ინდივიდს საშუალება აქვს მიიღოს შეგნებული მონაწილეობა პოლიტიკურ პროცესში. ფედერალიზმი იძლევა სახელმწიფო საქმიანობის სფეროების ოპტიმალური დანაწილების, ხელისუფლებისადმი დემოკრატიული კონტროლის განხორციელების დამატებით შესაძლებლობებს.
  • ფედერალიზმისათვის დამახასიათებელი პოლიცენტრიზმი ხელს უწყობს პოლიტიკური პროცესების განვითარების თანაბრობას ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე. ჯანსაღ პარტიულ-პოლიტიკურ კონკურენციასთან ერთად ფედერალიზმი იძლევა პოლიტიკური ამბიციის ადგილზე დაკმაყოფილების საშუალებას.
  • ფედერალიზმი ამაღლებს საზოგადოების პოლიტიკური კულტურის დონეს, უწინარეს ყოვლისა, პოლიტიკური დიალოგის კულტურას. ფედერაციულ სახელმწიფოში არსებული პოლიტიკური ცენტრები, როგორც წესი, არ წარმოადგენს ერთიან პოლიტიკურ ძალას. განსხვავებული პოლიტიკური იდეოლოგიისა და ორიენტაციის მქონე ძალები იძულებული არიან ურთიერთშორის წარმართონ კონსტრუქციული დიალოგი, პატივი სცენ ერთმანეთის აზრებსა და პოზიციებს. ფედერალური წესრიგის პირობებში უფრო ინტენსიური ხდება პარტიულ-პოლიტიკური კონკურენცია. ფედერაციული სახელმწიფოს და ფედერაციის სუბიექტის პარლამენტში შესაძლებელია წარმოდგენილი იყვნენ განსხვავებული იდეოლოგიის მქონე  პოლიტიკური ძალები და ჩამოყალიბდნენ პარტიულ-პოლიტიკურად განსხვავებული მთავრობები. ფედერალური სისტემისათვის დამახასიათებელი პოლიცენტრიზმი საშუალებას აძლევს საპარლამენტო ოპოზიციას, რომ ალტერნატიული პოლიტიკური პროგრამა, ნაწილობრივ მაინც, განახორციელოს ფედერაციის სუბიექტის დონეზე და ამით დაამტკიცოს ხელისუფლებაში მოსვლის მზადყოფნა.
  • ანგარიშგასაწევია ადგილებზე პოლიტიკური ლიდერის მომზადების პროცესში ფედერალური მოდელის უპირატესობებიც. აღსანიშნავია, რომ აშშ-ის ბოლო 11 პრეზიდენტიდან 9 პრეზიდენტად არჩევამდე შტატის გუბერნატორი იყო. ფედერაციის სუბიექტთა, ასე ვთქვათ, მიკრომოდელში ხდება პოლიტიკური ლიდერის „შემოწმება“, მისი პოტენციური შესაძლებლობების გამოვლენა, რაც ელექტორატს ბევრად უადვილებს სწორი არჩევანის გაკეთებას.
  • ფედერალიზმი უმცირესობებს აძლევს მათი ინდივიდუალური თავისებურებების შესაბამისად ცხოვრების შანსს. ჯგუფი, რომელსაც საერთო სოციალურ სისტემაში ცოტა წონა აქვს, შეიძლება სუბსისტემაში მხედველობაში მისაღები ფაქტორი, ცალკეულ შემთხვევებში კი, უმრავლესობაც გახდეს.
  • როგორც რეგიონალური თვითიდენტიფიკაციის რეალიზაციის ფორმა, ფედერალიზმი უზრუნველყოფს „მრავალფეროვნებას ერთიანობაში“, ანუ იგი ერთდროულად იცავს სხვადასხვა სოციალური ჯგუფის ინდივიდუალურ განსაკუთრებულობას და, ამავდროულად, უზრუნველყოფს ამ ჯგუფების ინტეგრირებას საერთო სისტემაში.
  • ფედერაციული სახელმწიფო ამცირებს ხელისუფლების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობას ხელისუფლებათა ბალანსირების გზით, რაც მიიღწევა ხელისუფლებათა ვერტიკალური დანაწილებით (ხელისუფლებათა ჰორიზონტალური დანაწილების პარალელურად). შესაბამისად, ფედერალიზმი უზრუნველყოფს ინდივიდუალური თავისუფლების მაღალ ხარისხს სახელმწიფოში და ქმნის სისტემის სტაბილურობის დამატებით გარანტიებს.  შემთხვევითი არაა, რომ ფედერალიზმი ხშირად დახასიათებულია, როგორც თავისუფალი ადამიანის მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებისაკენ მიმართული სტრუქტურა.
  • ფედერაციულ სახელმწიფოში უფრო სრულადაა რეალიზებული სუბსიდიარობის პრინციპი, რომელიც უზრუნველყოფს მმართველობითი გადაწყვეტილებების მიღებისა და მათი განხორციელების ოპტიმალური დონის შერჩევას. სახელმწიფოს ფედერალური დაყოფა უფრო ითვალისწინებს მართვის ოპტიმალური სივრცის პრინციპს, რომლის თანახმადაც, სახელმწიფო მმართველობა მაქსიმალურ ეფექტს აღწევს მხოლოდ  სათანადო ტერიტორიული, საწარმოო-ეკონომიკური და მოსახლეობის რესურსების არსებობის პირობებში. სამართავი სივრცის სისტემური ბუნება ბევრად განსაზღვრავს ფედერაციის სუბიექტთა ავტონომიური ფუნქციონირების შესაძლებლობებს. ამ პრინციპის გაუთვალისწინებლობა და ფედერაციის არასიცოცხლისუნარიანი სუბიექტების არსებობა გარდაუვლად იწვევს მართვის ცენტრალისტური ტენდენციების განმტკიცებას.
  • ფედერალიზმი იძლევა კონფლიქტების მოწესრიგების დამატებით შესაძლებლობებს.
  • პოლიტიკური პრაქტიკა ადასტურებს, რომ მართვის დეცენტრალიზებული სისტემა უფრო ეფექტიანია, ვიდრე ცენტრალიზებული. ფედერალიზმის პოლიტიკური იდეოლოგიის საფუძველს სწორედ დეცენტრალიზაცია წარმოადგენს (თუმცა, ფედერაციული და დეცენტრალიზებული, უნიტარული სახელმწიფო არსებითად განსხვავებული ცნებებია).
  • ფედერალური წესრიგი ახდენს ჯანსაღი შეჯიბრების პროვოცირებას ფედერაციის სუბიექტებს შორის.
  • ფედერალიზმი აყალიბებს სახელმწიფოს ლეგიტიმაციის დამატებით საფუძვლებს, რითაც უზრუნველყოფს სოციალურ მშვიდობას და აადვილებს მოქალაქეთა ინტეგრაციას სახელმწიფოში.
 
VIII. ფედერალური სისტემის ნეგატიური ასპექტები
 
მართვის ფედერალურ სტრუქტურებს, გარდა უპირატესობისა, აქვს გარკვეული „უკუჩვენებებიც“, რომელთა შორისაც ცალკე უნდა გამოიყოს შემდეგი მომენტები:
  • ფედერალიზმის პოლიტიკურ პრაქტიკაში ერთმანეთს ეწინააღმდეგება ერთი მხრივ, ფედერაციული სახელმწიფოს და მეორე მხრივ, სოციალური სახელმწიფოს პრინციპები. ფედერაციული სახელმწიფო ერთგვარად ავიწროებს სოციალური სახელმწიფოს საქმიანობის ჩარჩოებს და არღვევს მისთვის ფუძემდებლური მნიშვნელობის მქონე თანასწორობის პრინციპს. ცენტრალური ხელისუფლებისა და ფედერაციის სუბიექტების პოლიტიკაში არსებული განსხვავებები აბრკოლებს ცხოვრების თანაბარღირებული სტანდარტების დამკვიდრებას, რასაც მიესწრაფვის სოციალური სახელმწიფოს კონცეფცია. ფედერალიზმი ხშირად განიხილება, როგორც უფრო დიდ სახელმწიფო გაერთიანებაში ისტორიულად ჩამოყალიბებული, რეგიონალური  თავისებურებებისა და ინდივიდუალობის შენარჩუნების საშუალება. ფედერალიზმის ეს ერთერთი უმთავრესი ფუნქცია კი ერთგვარად ეწინააღმდეგება ფედერალური წესრიგის სხვა მიზანს, კერძოდ, ერთიანი ცხოვრებისეული სტანდარტების ჩამოყალიბებისა და რეგიონალური დისპარიტეტების აღმოფხვრის ამოცანას.
  • ფედერალიზმი ართულებს პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესს. მთლიანად კონსენსუსზე ორიენტირებული მართვის ფედერალური სისტემის პირობებში ფედერაციისა და მისი სუბიექტების პარლამენტებმა, მთავრობებმა და ადმინისტრაციებმა უნდა გაითვალისწინონ ერთმანეთის ინტერესები და  აწარმოონ ხანგრძლივი მოლაპარაკება, საბოლოოდ კი მონახონ ურთიერთმისაღები კომპრომისები. გადაწყვეტილებათა მიღების აღნიშნული პროცედურის გათვალისწინებით, ხელისუფლებათა განსხვავებული დონეები უფრო მეტად ორიენტირებულია კომპრომისებზე და ნაკლებად ითვალისწინებს მართვის წმინდა რაციონალურ, ტექნოკრატიულ მოთხოვნებს.
  • გადაწყვეტილების მიმღები სხვადასხვა ცენტრის არსებობა, კოოპერაციული ფედერალიზმისათვის ტიპური მრავალრიცხოვანი ფორმალური და არაფორმალური ინსტიტუტები ნაკლებად უზრუნველყოფენ პოლიტიკის გამჭვირვალე ხასიათს, განსაკუთრებით ფედერაციის სუბიექტების დონეზე. ფედერალიზმი შეიცავს პოლიტიკური პასუხისმგებლობის დაქუცმაცების გარკვეულ საშიშროებასაც. ფედერაციულ სახელმწიფოში ასევე მწვავედ დგას ადგილობრივი, რეგიონალური პოლიტიკური ელიტის კონტროლის პრობლემაც. პოლიტიკური პოლიცენტრიზმის პირობებში საზოგადოებისათვის ნაკლებად გასაგები ხდება სახელმწიფო საქმიანობის მიზნები და საშუალებები, თვითონ ეს საქმიანობა და მისი შედეგები. ფედერალიზმი, ამ გაგებით, ერთგვარად ხელს უწყობს პოლიტიკურ დეზინტერესსაც.
  • ფედერალიზმი დიდი ფული ღირს. ფედერალური მთავრობა და პარლამენტი, ფედერაციის სუბიექტთა მთავრობისა და პარლამენტის ჩათვლით, ასევე პოლიტიკურ გადაწყვეტილებათა მიღების შედარებით გართულებული პროცესი უფრო ძვირია, ვიდრე უნიტარულ სახელმწიფოში არსებული ერთი მთავრობა და ერთი პარლამენტი, ერთიანი აღმასრულებელი სისტემა და გადაწყვეტილებათა მიღების გაცილებით უფრო გამარტივებული პროცედურა.
  • ზოგიერთი სახელმწიფოს ფედერალიზმი მხოლოდ მოჩვენებითია, ხოლო მართვის სისტემა, რეალურად, მთლიანად ეფუძნება უნიტარიზმის პრინციპებს.
  • ფედერაციულ სახელმწიფოში არსებული, თუნდაც ადმინისტრაციული ხასიათის საზღვრები ხელს უშლის კოორდინირებულ მართვას და აბრკოლებს კოოპერაციულ თანამშრომლობას.
  • უმცირესობების დაცვის მექანიზმი ფედერაციულ სახელმწიფოში ამართლებს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ეს უმცირესობა ცხოვრობს გეოგრაფიულად მკვეთრად შემოსაზღვრულ ტერიტორიაზე. ფედერალიზმი ვერ უზრუნველყოფს უმცირესობის უფლებების დაცვას მოსახლეობის შერეული ჯგუფების არსებობის შემთხვევაში. აშშ-ში სწორედ რომ პირიქით, რასობრივი და ეთნიკური უმცირესობები თავიანთი უფლებების დაცვას მოითხოვდნენ (და ღებულობდნენ) ფედერალური ხელისუფლების მხრიდან.
  • თეორიულად, მართალია, საკმაოდ დამაჯერებელია დებულება, რომ ფედერალიზმის დროს ხელისუფლების ჰორიზონტალური და ვერტიკალური დანაწილება უზრუნველყოფს ინდივიდუალური თავისუფლების განმტკიცებას,  მაგრამ ბევრ ეჭვს ბადებს ისტორიული მაგალითები. აშშ-ში, თითქმის ასი წელი, ერთმანეთის გვერდით არსებობდნენ  ფედერალური შტატები, სადაც დაშვებული იყო მონობა, და შტატები, სადაც მონობა აკრძალული იყო. მე-20 საუკუნის 50-იან და 60-იან წლებში სწორედ აშშ-ს ფედერალურმა ხელისუფლებამ (და არა შტატებმა), წამოაყენა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ინიციატივა ადამიანის ძირითადი უფლებების სფეროში, რომლებსაც დიდი წინააღმდეგობა შეხვდა ფედერალური შტატების მხრიდან. ასე მაგალითად, რასობრივი თანასწორობის პრინციპი ამერიკაში პირველად ფედერალური სასამართლოს, ხოლო შემდგომ კონგრესის და პრეზიდენტის მიერ იქნა განმტკიცებული. იგივე შეიძლება ითქვას აშშ-ის სისხლის საპროცესო სამართალში პიროვნების უფლებათა დაცვის მთელი რიგი მნიშვნელოვანი გარანტიების შესახებ. შტატების მატერიალური სისხლის სამართალიც, არსებითად შეიცვალა ძირითადი უფლებების დაცვის სფეროში ფედერალური სამართლის მიერ დადგენილი დამატებითი გარანტიებით.
  • ფედერალიზმი ხელს უწყობს დემოკრატიის განმტკიცებას, რამდენადაც იგი აყალიბებს დემოკრატიული მონაწილეობის დამატებით დონეს. განსაკუთრებით  დიდი ტერიტორიის მქონე სახელმწიფოებში მხოლოდ ცენტრალური ინსტიტუტებით შემოსაზღვრულ წარმომადგენლობით დემოკრატიას არ ძალუძს დაძლიოს გაუცხოება ამომრჩევლებსა და პოლიტიკურ ელიტას შორის. ამასთანავე, ფედერალიზმის დემოკრატიული პოტენციალი ბევრადაა დამოკიდებული სახელმწიფოს კონკრეტულ სტრუქტურაზე. მაგალითად, გერმანიაში კოოპერაციული ფედერალიზმის პირობებში ჩამოყალიბებულმა პოლიტიკური უნიფიკაციის პროცესმა განამტკიცა ბიუროკრატიული ელემენტები სახელმწიფოს მართვაში და, რაც მთავარია, შეზღუდა ფედერალური მიწების პარლამენტის უფლებები, შექმნა მთელი რიგი პრობლემები ფედერალური მიწების დონეზე წარმომადგენლობითი დემოკრატიის ინსტიტუტების  საქმიანობის თვალსაზრისით. სხვა ქვეყნებშიც არ შეუწყვია ხელი ფედერალიზმს დემოკრატიისათვის. ფედერალური მართვის პირობებში მოქმედებდნენ ადგილობრივი რეპრესიული სისტემები აშშ-ში, აგრეთვე ლათინური ამერიკის ქვეყნებში. თანასწორი საარჩევნო უფლების დემოკრატიული პრინციპი აშშ-ში, მე-20-ე საუკუნის 50-იან და 60-იან წლებში გაატარა ფედერალურმა (და არა ფედერაციის სუბიექტთა) ხელისუფლებამ
  • როგორც უფრო მოქნილი პოლიტიკური სისტემა, ფედერალიზმი უდავოდ ხელს უწყობს შედარებით პატარა გაერთიანებებში ნოვატორული ხასიათის  ექსპერიმენტებს, ხოლო ტერიტორიული ერთეულების ურთიერთობაში შეჯიბრებითობის პრინციპის წახალისება პოლიტიკური სისტემის ღია, გამჭვირვალე ხასიათის უზრუნველყოფის ერთ-ერთი გარანტიაა. ამავე დროს, დიდი შეცდომა იქნებოდა ამ მომენტის აბსოლუტიზაცია. მე-20 საუკუნის დასაწყისში ამერიკის ფედერალურ შტატებს არ შეეძლოთ მთელი რიგი პრობლემების დამოუკიდებლად გადაწყვეტა, რამაც მნიშვნელოვნად გააძლიერა ცენტრალიზებული მართვის ტენდენციები ამერიკულ ფედერალიზმში. სხვანაირად რომ ვთქვათ, სიცოცხლისუნარიანი ფედერალიზმი მოითხოვს ფედერაციის ასევე სიცოცხლისუნარიანი სუბიექტების არსებობას. იმ შემთხვევაში, თუ ფედერაციის სუბიექტს არ გააჩნია მის გამგებლობას მინიჭებული უფლებამოსილებების დამოუკიდებლად განხორციელებისათვის საჭირო რესურსები, მართვის ფედერალური სისტემა აუცილებლად განვითარდება შემდგომი ცენტრალიზაციის მიმართულებით. ფედერაციის სიცოცხლისუნარიანი სუბიექტები ხელს უწყობენ დეცენტრალიზაციას. შემთხვევითი არაა, რომ აშშ-ის ფედერალური შტატების პოლიტიკური და ადმინისტრაციული სისტემების მოდერნიზაციამ, მე-20 საუკუნის 60-70-იან წლებში, მნიშვნელოვნად აამაღლა შტატების პოლიტიკური წონა ამერიკულ ფედერალიზმში.

Giorgi Khubua
 
On the Problem of the Concept of Federalism
 
I. The problem of the concept of federalism in “The Federalist”
The process of formation and development of the idea of federalism comprises a long period. At the same time, the process of federalism development was not the identical to the development of the “concept” of federalism. In spite of the fact that the theoretical opinion always tried to clarify the content of the concept of federalism, it never had a claim on forming the concept of federalism.
There were different attitudes towards the concept of federalism. Federalism not always awoke positive associations. “Federalism” even today often has the “taste” of a reactionary, inefficient, archaic concept having distinguished content in everyday relations as well as in scientific discussions.
Among the political and legal researches dedicated to the concept of federalism, “The Federalist Papers” published by Hamilton, Madison and Jay are of special importance.
Sharp ideological discussions around the model of future territorial arrangement became the cause for publishing “The Federalist”. The authors of “The Federalist” thought that the cycle of papers would positively incline the citizens of New York towards the published constitution project.  “The Federalist” had the role of authentic commentaries of the constitution. It should also be considered as the basic document of the republican political thought of new time.
All three authors of “The Federalist” were the active politicians who always conducted rather efficient work in the political space. After Hamilton, Madison and Jay completed the mission of promotion of reorganizing the USA confederative union into federative state, each of them returned to the political practice. Hamilton became the Minister of Finances of the USA in 1789 when Washington was the President, Madison became the IV President of the USA in 1809, Jay was the Head of the Supreme Court of the USA since 1789. The ideological bases of “The Federalist”, together with the authors’ political experience were determined by the European traditions of thought: Hellenism, Renaissance, English Constitutionalism and Puritanism. It can be said that “The Federalist” is an excellent synthesis of theory and practice, of the thought of old and new worlds. “The Federalist” can also be considered as the Bible of American federalism.
“The Federalist” comprises 85 papers  published by Alexander Hamilton, James Madison and John Jay in the newspapers “Daily Advertiser”, “Independent Journal”, and “New York Facet” from October of 1787 to May of 1788. Out of these 85 papers 51 belong to Hamilton, Madison is the author of 14 papers and Jay is the author of 5 papers. The author of the rest of 15 papers is considered to be either Hamilton or Madison. All 85 papers were published in New York in 1788 under the title “The Federalist”[4]. The authors of “The Federalist” signed with the Latin pseudonym as “Publius”.
Despite the fact that the Federalist Papers were published as a series of newspaper articles and were written in relation to the concrete case by three different authors, “The Federalist” is strictly systematic political treatise. The authors accomplished the argumentation of the idea of federalism step by step, following the strict logic of the scientific thought. In the first 14 papers of “The Federalist” is vividly presented the danger of break-up of the American Confederation. In the papers 15-22 is shown that the existing model of confederation is not able to avoid the danger of the expected collapse of the weak, fragile union of the United States. In the following papers – 22-36 the authors substantiate the necessity of a central power as the only guarantee of retaining the union. Only after this starts the commentary on the next new constitution in which the republican character of the constitution project is fully presented. The whole system of “The Federalist” is built so to persuade readers in the only wise way out from the existing situation – the union will be retained only with the help of the federal organization of the state authority and at the same time on the basis of the republican principles.
Very important problems are solved by the constitution, namely, how it is possible to establish a political order acceptable to society on the basis of reasonable discussion and people’s free choice (The Federalist No. 1). Acceptance of the constitution is presented by the authors of “The Federalist” as a historical precedent. Federal republic should have been established for the first time in the USA political history. The authors think that the importance of reorganizing the  confederative union of 13 States into the federal union is preconditioned not only by the  geographic location of the States and the acknowledgement of the cultural unity, but proceeded from the interests of the foreign security of the States. Only the union based on the federal principles can ensure the power of the country in foreign relations and the peaceful solution of the internal conflicts existing in the country. National unity is also of vital importance for establishing the competitive authority. The authors of “The Federalist” think that all the above mentioned aims should necessarily be realized on the basis of the idea of freedom. A federal republic can form a kind of balance between the idea of freedom and the aims of security which comprises the broad territorial unification. In the free system we meet the variety of anthropologically conditioned interests and particular aspirations naturally related to the existence of different interests. Neutralization of the particularism preventing the international welfare requires, on the one hand, encouragement of the pluralism on the territory of a federal republic, but, on the other hand, the same pluralism should be federal with the help of the representative system (paper 14). Only thus can be formed the internal balance of the opposite forces as the precondition of the realization of public sovereignty.
In order to achieve the above mentioned goals, it is necessary to retain the union, what a confederative structure is not able to do. Depravity of the confederation system is conditioned by the situation when separate States have maintained the sovereignty and the confederation executes its competences only towards States as a collective body, but not towards citizens of a State (paper 15). Realization of the majority of decisions made by the confederation becomes impossible namely because of the influence of egotism of separate States. Total eradication of the centrifugal tendencies will be impossible also in case of non-existence of strong central authority. Separate sub-systems will always try “to run away” from the center, as a result of what we’ll get anarchy or tyranny. The authors of “The Federalist” think that the vague distribution of competences and insufficient democratic legitimacy of the authority prevented the future existence of the existing confederative union. In the following papers of “The Federalist” it is substantiated that only the system of federal management can improve the weaknesses of the old confederative union.
Confederation is diseased with particularism and only the federal authority knows its “therapy”. Supremacy of the federal government is especially necessary for those problems which concern the vital nerves of the nation. Security and fiscal policy can only be in the government of federation. Self-preservation of a whole cannot depend only on good will of its constituents. That’s why the federal legislative authority has to accept the laws necessary for the realization of the problems belonging to the administration of the federal government (paper 33). The fact that the federal law has to be the supreme law of the country does not imply the existence of the federal authority having absolute, unrestricted power. A new union should be based on the system of the federal republic where authorities between the federation and the subject being in its structure will be distinctly marked off. The authors of “The Federalist” partially admitted also the existence of the competitive legislation. Alteration of the decisions opposite to people’s will is possible by re-electing deputies. The balance system of the government based on the mechanisms of mutual balancing and mutual restraint establishes the major guarantees for preventing the misuse of authorities.
The next part of “The Federalist” comprises the commentaries of the constitution where republicanism is presented as the base of bases of the new federal system. The major thesis of the republicanism is the unrestricted character of public sovereignty and the discreteness of the representative system, i.e. the fact when the terms of the authority of the mentioned system is always determine din time and is restricted by the exact accomplishment of the competences established by the law. The federative character of the republic is conditioned by the rule pf accepting the main law and forming the Senate. The rules of the presidential elections, distribution of competences and of making amendments in the constitution include federal and national elements (paper 39). The government of the central authority is given only the competences necessary for retaining the national unity. Montesquieu’s doctrine about the power distribution, which also was the basis of the American constitution, forms the theoretical axis of “The Federalist” (papers 47-51). The concentration of the authority imposes the defense of the principle of freedom to danger. Realization of freedom can take place only with the help of the mechanism of power distribution. At the same time, control and cooperation require us to confine to legislative, executive and court authorities. It is necessary to have the mechanism of inner control, republican “rivalry”: “we must confront ambition to ambition”. Personal prosperity and official interest should coincide with each other. The object of constant criticism – particularism – should be the common concern (paper 51). The above mentioned conception developed by the authors of “The Federalist” is based on Hobbs’ opinion about a state (anthropological pessimism) and the opinion developed by the thinkers of the Renaissance period when self-interest dominating in the natural condition is not overcome, but when it is placed in certain channels (by the social agreement). The mentioned consideration by the authors of “The Federalist” finds its institutional expression in the self-restraint and balancing system of authorities. The Parliament of the republic is divided onto two Chambers: one of them is established by the whole federation and the second Chamber – by separate States united in the union. In the presidential system of government the President has strong authorities (among them is relation with the legislative authority). At the same time, the Head of the state is able to accomplish the realization of the significant part of the presidential authorities only together with one of the Chambers of the legislative authority – the Senate. The independent court body watches the constitutionality of the normative acts and separate decisions. Besides, the President, the members of the Parliament, the Senators and the federal judges have different terms of occupying their positions. The rule of their appointment on positions is also different. This whole system of state structures generates opposite forces. Though, these forces are “doomed” to collaborate. The authors of “The Federalist” consider pluralism to be one of the most effective models in supporting the minorities. It blocks the majority which, on its turn, is the obstacle for the country’s prosperity. Each author of “The Federalist” analyses each type of governing authorities: the legislative authority is discussed in the papers 53-66, the executive authority – in the papers 67-77, and the court authority – in the papers 78-83. Each type of governing authority has its individual role according to its function. Legislative authority is characterized by rationality and reasonableness (because of the pluralistic approach to the issues). Executive authority is rather energetic and active owing to the fact that one person is responsible for the execution of decisions. Justice is the characteristic feature of the court authority because a judge cannot be resigned and independence, fairness and neutrality of the court are guaranteed. The constitution is the scale of the activities of all political forces existing in the state. In the basic law is regulated the political order which, on its turn, assures protection of freedom and property. Constitution is the guarantee of the nation’s existence (paper 85).
Americans considered “The Federalist” as well as the constitution as the document determining the nation’s self-consciousness. Judges of the Supreme Court of the USA used it to substantiate verdicts.
II. The levels of the concept of federalism
Heterogeneous attitude towards federalism is conditioned by the fact that the concept of federalism can be based on different preconditions and methodologies. For instance, anarchistic socialism as well as catholic social studies considers federalism as its “own” political principle. Among various ideological trends, the so called “conservative” and “liberal” trends can be differentiated for the most general form.
The conservative trend considers that the main role of federalism is the defense of political independence and individuality of subjects. According to the conservative trend, federalism is the state-legal form of the realization of the subsidiary principle base on the Christian-social studies.
The liberal trend is based on the consideration that the consecutive democracy requires the state and social decentralization when instead of the power hierarchy there exists the collaboration based on the cooperative relations of (social) groups. Ideological principles are met in the anarchic-syndicalistic models of society  in integral-federative  as well as Marxist-communist views according to which the state compulsion in perspective should have been replaced by social self-government.   In the real practice, such model of government was partially realized in Yugoslavia; but as a theoretical constitution it is more popular among French, Italian, and Spanish federalists.
“Igeologization” of federalism is risky to some extent, as there is a danger that in this case federal variety can be liquidated and the federal system can be transformed into the organizational form of political totalitarianism as it happened to the Soviet federalism. The modifications similar to the federal idea can be avoided only with the help of effective institutions of consecutive democratization and liberalization of social life, political pluralism.
While forming the concept of federalism, the requirement of rationality of the concept should necessarily be taken into consideration. The concept of federalism should be so general and universal that:
·         International mutual understanding should become possible among “Federalists”;
·         It should comprise all important theoretical varieties and versions of federalism;
·         It should be possible to “reduce” all different political and ideological varieties of federal thought to such general concept of federalism.
Three major factors were singled out from numerous attempts of forming the concept of federalism:
1.       The institutional-functional concept admits that federalism is a form of a political organization where the accomplishment of state functions is allocated among the whole state and its regional constituent members in such a way that each of these levels can make the final decision in relation with the corresponding function.
2.       According to the constitutional-legal concept, the political system is federative when the essential structural elements of the state (legislation, executive authority and justice) are met in the state as well as in its constituent subjects and their existence is protected constitutionally and legally.
3.       The social-philological concept defines federalism in a broad social and philosophical context and is not confined to the juridical analysis of the state-legal form.
The possibility of the different interpretation of the concept of federalism is greatly determined by the fact that the genuine federalism is always based on the dualism of federation and its subjects. Federalism is such a structural principle of the political system when more or less independent political unities are united into the bigger whole. Federalism is a collective concept which denotes different forms of the organizational unity of more or less independent members. Federalism also denotes that the process which finally ends in such unification or vice versa, it ends in distribution of the whole.
The political will in the federative state is formed in the union consisting of several groups. The groups united in the federal union have the function of forming the general national political will as well as the definite autonomy. If the pluralistic system similar to society is based on the territorial principle, this system is federal.
Federalism, coming from the specificity of its function, is formed only in case of the existence of opposite forces. The federal political system always considers the unity of centrifugal and centripetal forces, the integration of common and different, the co-existence of a conflict and consensus.  From this point of view, federalism is a social-philosophical conception the content of which is not confined to only the form of the territorial arrangement of the state.
Taking into consideration the above mentioned statements, the following different levels of the interpretation of federalism are singled out in modern literature:
1.       Federalism can be understood as a philosophical principle. In this case federalism is presented in the face of the world outlook.  According to the social-philosophical interpretation, federalism is the model similar to the idea of subsidiary and partnership which is based on the broad autonomy of relatively small groups and the decentralized territorial unities. The philosophical theories of federalism are tightly connected to Christianity.  Some authors, while researching the origins of social-philosophical federalism, come to the conclusion that the model of federal formation of society comes from the Christian studies.
2.       Federalism can be considered as the international principle. The studies considering federalism as “foedus”, as the union have especially great tradition. It is directed to protecting and maintaining freedom. Such understanding of federalism originates from the starting period of forming this concept. Federalism, as the international principle, became especially relevant on the background of the integration processes in the modern world.
3.       From the constitutional-legal standpoint, the political system is federal in that case if the essential structural elements of the state (legislative, executive and court authorities) are consolidated and protected constitutionally on the federal level as well as on the level of the subject of federation. Federalism can be understood as the major principle of the territorial division of the particular state. The state organized in such a way consists of such territorial units which with the juridical content essentially differ from the administrative-territorial units of the decentralized unitary state (though, the essence of this difference is still the subject of acute scientific discussion). According to the certain opinion, social life generally has a federal character. It is mentioned in the literature that the consideration of federalism in pure state-legal meaning significantly impoverishes the content of the concept of federalism.
4.        In the institutional-functional aspect federalism is such a form of political organization when the state functions are re-distributed among the subjects of the federation and the united state. Each of these levels (within the scope of its competence) is authorized to make decisions independently. Federalism, as the functional-organizational principle, is one of the means of effectiveness of the democratic state and the institutional assurance of democracy. With the help of the vertical power distribution, federalism establishes the additional mechanism of the defense of individual freedom; strengthens the stability of the united state; on the federal level gives the oppositional parties the opportunity of coming in the authority of the subjects of federation; forms additional guarantees for citizens to participate in politics, etc. In modern empiric political researches discussing the problems of the federative state, special emphasis is made on the above mentioned function of federalism and less attention is paid to such “traditional” role of federalism as defending the statehood of the subjects of federalism.
5.       Federalism can be understood as a structural principle. Federalism is not a static concept which only describes legally given, fixed situation. Federalism, as a structural principle, depicts a dynamic movement between unity and diversity, between constantly renewable and changeable integration and disintegration. From this point of view federalism implies not really existing order, but dynamic striving for such order which often does not coincide with the actual federal order. The concept of federalism which is formed from the total of numerous forms of its expression denotes: a) The principle of establishing states, state partnership, society and economy. This principle strives for the unification of people and communities based on the consensual-allied vertical line. b) The order corresponding to these strivings. Coming from such attitude towards the concept of federalism, we have to admit that the principle of the federal order is more significant than the order itself. The substratum of any federal order is namely its motive forces. At the same time, not every federal striving ends in forming a federal model as establishing the federal order doe not mean that the basic principles of federalism have already been exhausted. Just the opposite, already realized federal order required dynamic improvement and reformation of the federal whole.  Thus, the federal principle is independent from the existing as well as desirable order. From this point of view, federalism is a context-related principle  rather than regulation-related one.
6.       According to the sociological aspect, ethnically, religiously, economically and historically differentiated and territorially divided society is federal (independently from the form of the political organization of this society). The sociological interpretation of federalism is less related to the state-legal moment as in the center of sociological interest is society and not a state. Society, as the body consisting of individuals and social groups, is federally arranged “from downward to upward”. Such a pluralistic structure is characteristic not only of a state, but other social institutions. According to the sociological aspect, the concept of federalism is more empirically oriented and, as it has already been mentioned, is less interested in the normative aspects of the territorial organization of the state.
III.   Anthropological principles of federalism
All regulated forms of human coexistence are based on the idea of federalism. The elements of the “union” having the fundamental significance for federalism are met in different spheres of human existence. In the sphere of personal life it comprises family relations. In the social sphere it is revealed in the legal form of the federative state, but in the federal theology it comprises the relation between a man and God.
Such all-comprising character of the federal union is determined by the anthropological legislation of federalism. A man can be developed only in relation to other people only in the conditions of solidarity and partnership. Federalism, in ontological and theological sense, is related to the relations among people.
A man, because of his anthropological nature, strives for unification and union in order to accomplish his individual and collective strivings in regulated relations. Federalism and the subsequent possible pluralism of individual orientation facilitate the individual and religious orientation.  Federal order finds support  in political and legal consciousness of citizens owing to the fact that in it are depicted the forms and mechanisms of cooperation typical to men’s private relations. According to the psychological understanding, the federal state organization corresponds to such constitution of a man’s consciousness which is based on the mutual union, compromised actions and mutual trust. The principle of federalism tries to overcome a man’s pressure in groups, people, and state and defeat a man’s individuality. At the same time it should be integrated with the relations with other people.
Men strive to unify, live in communities, defend different values and keep these values in order. It should be mentioned that the centralized state with its political-legal and organizational forms regulate all the above mentioned rather than federative one. The elements of centralism are found in the federal systems of administration. Namely the mentioned requirement of order and security (which should be taken into consideration in the conditions of political and economic crisis) legitimates the tendencies of centralism in federalism.
Populations of federative and centralized states have different mentality. In the centralized state, political mentality is determined by the passive orientation of the subjects participating in the political process when their behavior is essentially determined by ten respect of political authority. In the federative state, political mentality is determined by the active participation in the political process.
There is a mutual relation between the political mentality and the federal arrangement of the state. Political mentality can be significantly changed by the influence of the form of the territorial organization of the state.
An image of a “federal” person is determined by pessimistic as well as optimistic anthropology. Any kind of extremity is strange for federalism. Neither pessimistic nor optimistic anthropology is acceptable to it. Despotism is served by those who seek worse sides in a man (than he is in reality) and those who accept a man to be “better” (than he is in reality).
The idea of federalism is based on “medium” between pessimistic and optimistic anthropologies. The thesis of the pessimistic anthropology – a man and the world are bad and imperfect – conditions such pessimistic existence when the development of events is controlled by destiny. Or vise versa, such approach develops preliminarily programmed activity when a free but morally weak person becomes subordinate to compulsory total order calculated in details.  The pessimistic anthropology excludes any non-governmental sphere of a person’s activities. It is easy to understand as it is possible to stop “a degraded person” only by defending the rules ensuring the comprehensive compulsory order. “Passiveness”, characteristic of pessimistic anthropology, paves the fertile way for despotism; and the direct result of the above mentioned “activity” is a totalitarian state.
The federal philosophy also does not share an idealized image of a man formed by the optimistic anthropology. The thesis developed by the optimistic anthropology that the world is “wonderful” and a man is absolutely and unconditionally good, “perfect” creature is a bit dangerous statement. If the pessimistic anthropology makes the idea of state absolute (when freedom of each person is restrained and destroyed by the state), the optimistic anthropology gives a person “superfluous” freedom what endangers the state to face anarchy.
The federal anthropology is optimistic rather than pessimistic.  At the same time, federalism philosophy is based not on the utopian, extremely optimistic, but “relatively” optimistic anthropology.  The federal anthropology frames the idea of a man’s “infinite” freedom developed by the optimistic anthropology. The federal anthropology states that though a man is not absolutely perfect, he is a principally “good” creature. Only a “good”, developed person can strive for “humanization of the state” as the final purpose of the federal order.   Such a person stares at “a reasonable order”. Moderately optimistic anthropology does not glorify a man’s mind, but it believes in strength of a person’s mind. A man’s mind is able to compensate every social and political institute and become even stronger together with these institutes.

From the standpoint of the federal anthropology, i.e. “moderately optimistic” anthropology, a man is not bad, a man is not good, he is “good and bad” at the same time.  A person is not ideal. He lives in constant opposition between reality and ideal. A person’s behavior is fair and unfair at the same time, reasonable and unreasonable. The essence of a person is determined by the fact that he is God’s image and at the same time a sinner. The federal philosophy makes emphasis namely on such a person: unlike the extreme optimism or extreme pessimism. The unilateral understanding is strange for the philosophy of federalism. It does not accept either pessimistic or optimistic pole.

IV.   Federalism as a value
Federalism is a value. Federalism incarnates values and also strives to accomplish and protect definite values. Federalism, understood as a value, considers the federal order as one of the means of forming the natural conditions of harmonious social coexistence.
No federal structure has ever been established on the basis of only rational base. While researching the federal order, a lot of authors talk about the significance of “spiritual moments” of federalism; they do not confine to scientific analysis. Moreover, federalism free from sensitive moments has never existed.
Basic values of the federal order proceed from absolutely different world outlook trends. Autonomy, state and organization of social life “from below” and not “from above”, cooperation and coordination, pluralism and tolerance necessary for hard but multilevel order are the values of free society and not the monopoly of a certain ideology.
Federalism as a value is more often used by politicians who regard themselves as federalists. In the value aspect, federalism is often used by selfless opponents of this idea. In this case, federalism is a sort of a scapegoat when the federal system of administration is blamed in the existing difficulties. Federalism, understood as “a negative value”, is not so harmless and exposes the state integrity to danger as it does not accept the significance of solidarity.
When the conception of federalism is used is politics in the pure value aspect, be it negative or positive, one general rule operates according to which the more inexact and vague the content of the concept of federalism is the better it is for the matter.
On the basis of the political-value approach federalism can acquire absolutely different meaning. At this time federalism becomes a very vague object which offers us everything the best, but in reality it is a bearer of only bad. Federalism as a value is more often used for achieving the definite political goals when there are fewer attempts to formulate exactly the content of the concept of federalism or federalism is identified with such categories as autonomy, decentralization, striving for independence, secessionism
V.  Federalism as a paradox
The federative state is a complex form of the territorial organization of the state. The word “complex” indicates that in the federative state whole complexes of tensions are permanently renewed and generated in new forms. In order to understand the essence of federalism, first of all we should explain the tensions characteristic of the federal system. “Tension” cannot be understood as a negative value, as the synonym of the destructive force. Tension means opposition and without permanent continuous tension there is no alive politics and no fruitful statehood.
When tension is retained in a “moderate balance”, federalism is presented as the constructive, positive force of creative dynamicsGreat effort is required to establish this balance, but the mentioned “defect” and the expenses spent for retaining the balance of the system are compensated by the fact that (in the conditions of the constant danger of the balance destruction) the whole effort of politics is concentrated on a person; a person is in the center of politics as a victim and at the same time creator of this tension.
The idea of federalism is not determined by hostile and unsolved oppositions. The starting point of the federal philosophy can be characterized as the “polar tension”. Polarity is the division of one and the same thing/creature into two opposite but inseparable qualities, forces, directions which are called poles. Meanwhile, the essence of federalism is not determined only by bipolar oppositions. “Paradoxes of federalism” suggest one of the opportunities to explain its essence.
Paradox I. Federalism as the “unsystematic system”. Federalism is not a system. Federalism is an alive, working principle which has to release us from systematic and formal cognition.   Any system in its essence is unitary and, consequently, anti-federal. Genuine federalism cannot accept the system coming from only one mind, from only one, unilateral idea, one abstract center. Federalism is a constant and instinctive rejection of all systematic decision.
In spite of the existence of absolutely different, sometimes even diametrically opposite schools and trends, the philosophy of federalism develops the paradox of “unsystematic system”. Despite the rejection of any kind of system, federalism is not able to exist without a system. The development of the federal thought is impossible without definite sensible and logical structures which regulate and systematize the knowledge about federalism. Meanwhile, the regulated system of knowledge about federalism should not be confused with dogmatically systematized scientific material. Moreover, the philosophy of federalism avoids harmonious world outlook.
Paradox II. Statement – “One for everybody, everybody for one” – is a motto for any federal structure. “One for everybody” means that an individual, society and region are ready to be at the service of a whole and in case of necessity make a sacrifice to achieve the common aim. “Everybody for one” means the assistance which the whole should render to an individual, society or a definite region. A unit cannot be an end in itself .  An individual’s necessary freedom should be defeated by the community. “One for everybody, everybody for one” is the expression of the rule of the federal life the realization of which totally depends on citizen’s good will.
Paradox III. The next paradox of federalism is that it strives for “unity in diversity, diversity in unity”. Diversity, on the one hand, is divided onto several unities which are inseparable and different from others. On the other hand, diversity unites several such unities and is still unity. Even inseparable, indivisible can exist as many “different” and vise versa, each diversity, somehow, is always unity. A state can be imagined as unity of different people, units and societies which, on their turn, are a unity. The unity of these diversities establishes a unity – state.Diversity without a unity causes anarchy, a chaos, but a unity without diversity causes “total order”.
Multilevel federal thought is the element of defending a creative content and freedom. In the federal diversity creative oppositions always “explode”, but freedom is realized by defending and flourishing individuality. Diversity and the existence of different levels of authority are the precondition of a unity. At the same time, the federative state is not a mechanical sum of its constituent elements. For the federal system of administration the fact that the constituent parts of the whole are related to the higher unity – the federal union – is of decisive importance.
Federalism should manage to bring into concord the unity of a state and the statehood of the subjects of federation. In the conditions of maximal autonomy and diversity of territorial units the federal should not be lost. Otherwise, federalism will develop into particularism, separatism or shapeless pluralism. On the other hand, if the emphasis is made only on the unity and if it becomes absolute, unitarianism and centralism unacceptable to the idea of federalism are developed. Federalism can be considered as a mosaic. It cannot be tied up if it is not kept within the certain limits and does not have a definite form.
The paradox of the idea of federalism is that it requires unity and at the same time, retention of independence and individual particularity of its members. The principle “unity in diversity, diversity in unity” has basic significance for federalism. The problem of ensuring “unity in diversity” consists in “ought to be”, but at the same time, it is such “ought” which can turn into “existence”.
Federalism is such principle of the social unity for which “small units” are of fundamental importance. Each part of the federal unity is enriched namely as a result of acknowledging “others”. Federalism is developed in relation between individuality and unity, independence and a collective body. The mentioned paradox of the federal order can be formulated as follows: in order to come closer to each other, we must remove away from each other”.
Development of the forms of people’s social coexistence is based on two closely connected phenomena – individuality and collectivity. Absolutization of only one of them can have a destructive impact on the process of the development of society. Liberalism and socialism, as opposite ideologies, are unilaterally based either on individualism or collectivism. Unlike them, federalism makes a reasonable synthesis of individuality and collectivity. Accordingly, federalism can be considered as being higher than socialism and liberalism, the third.
Opposition between freedom and the state authority can be regarded as the next paradox of philosophy and federalism. Federalism ensures the balance between freedom and the state authority. Freedom requires authority. Only authority can defend and improve freedom. And vise versa, authority should be based on the idea of freedom. Authority must not be reduced to the power of the state order. The authority, understood from this viewpoint is not met only in the conditions if the totalitarian regime. The requirement that freedom of the constituent parts of the federal whole be related to the acknowledgement of the unity and authority of the whole is often called the “paradoxical requirement”, but namely this forms the essential sign of true federalism.
Federalism defends that common what the parts united in it have and at the same time respects and acknowledges the particularity of each part. The higher step is achieved by realizing the common goal and acknowledging the particularity of the constituent parts of the federal whole.
The above mentioned paradoxes are characteristic of federalism as of the “unsystematic system” of philosophy. Federalism, as the complex form of the territorial arrangement and the system of administration, is not also ensured from separate antinomies.
VI.  Federalism as a historical conception
A federative state is a historical phenomenon.  Federalism is always concrete with its own history, own structure, and the forces participating in the federal process. The complex nature of federalism, because of its especially tight connection with changeable historical environment, can be understood only in its concrete form of what is given. The nature of the federative state cannot be understood only in the abstract-theoretical approach.
The federative state cannot be based on universal, general principles. Federalism is rejection, negation of similar general principles.There is no universal model of the federative state, as it is not possible the general model of territorial arrangement to become universal. Each federative state is unique whose essence is determined by a time-spatial situation. Federalism is a “rootless” form of the territorial organization of the state that cannot be transplanted and exported. 76 (This, certainly, does not exclude the possibility of considering the comparative analysis of different federal models and separate aspects of national federal systems).
Federalism lacks the world-missionary striving what is characteristic of the ideas of human rights and democracy.Human rights and democracy are general and universal principles which are not “tied up” to the concrete space. Democracy and human rights abstract  themselves from separate persons, people, state and aims at ensuring equal freedom of every individual. Unlike the universal principles, federalism means cooperative diversity in the state unity. The federal system of administration is entirely determined by regional and concrete-spatial peculiarities. Federal freedom is not as flexible as liberal major rights are. Federal freedom is always related to the concrete space. The federative state is “firmly local”: federalism cannot rise to abstract and common form.
VII. Advantages of the federative state
The following issues should be distinguished from the advantages of the federal system of administration:
  • The federative state contributes to making decisions oriented to business, local demands. In the conditions of the federal order citizens have more opportunities to participate actively in the political process. The local problem is closer and more familiar to them than the problems that should be solved on the central level.
  • Federalism contributes to the formation of the democratic principles of the political system. In the period of the federal system of administration, the state authority becomes geographically close to people. In the federative state the problem of anonymity of the political power is less observed and an individual has the opportunity to take part in the political process. Federalism gives additional opportunities for optimal distribution of the spheres of state activities as well as for the accomplishment of democratic control over the governing authority.
  • Polycentrism, characteristic of federalism, contributes to equality of the development of political processes on the whole territory of the country. Together with a sober party and political competition, federalism gives the opportunity of satisfying one’s political ambition.
  • Federalism raises the level of the political culture of society, first of all, the culture of a political dialogue. The political centers existing in the federative state are not a united political power. Forces having different political ideology and orientation are obliged to hold a constructive dialogue, respect each other’s opinions and positions. In the conditions of the federal order, the party and political competition becomes more intensive. In the Parliament of the federative state and the subject of the federation, the political forces of different ideologies can be presented and politically different governments belonging to different parties can be formed. Polycentricism, characteristic of the federal system, enables the parliamentary opposition at least partially to accomplish the alternative political program on the level of the subject of federalism and thus prove that they are ready to come to the authority.
  • Advantages of the federal model in the process of preparing a political leader locally should be taken into consideration. It should be mentioned that out of the 11 Presidents of the USA, 9 Presidents were governors of the State before elections. Political leaders are “examined” and their potential abilities are revealed in the so called micro model of the subjects of federation. This helps the electorate to make a correct decision.
  • Federalism gives the minority a chance to live according to their individual peculiarities. The given group is less respected in the common social system, in the subsystem can become a factor that should be taken into consideration and in separate cases – even the majority.
  • As the form of realization of the regional self-identification, federalism ensures “diversity in unity”, i.e. at defends individual particularity of different social groups, and, at the same time, ensures the integration of these groups in the common system.
  • Federative state decreases the possibility of the abuse of the power by balancing powers what is achieved by the vertical power distribution (in parallel with the horizontal power distribution). Consequently, federalism ensures the high quality of individual freedom and makes the additional guarantee of stability. It is not casual that federalism often is characterized as the structure directed towards satisfying the demands of a free person.
  • The subsidiary principle is more fully realized in the federative state which ensures the choice of the optional level of making administrative decisions and their accomplishment. The federal division of a state takes into consideration the principle of the optimal space of administration according to which public administration is most effective only in the conditions of territorial, industrial and economic resources. Systematic nature of the space that should be controlled determines the possibilities of the autonomous functioning of the subjects of federation. If these principles aren’t taken into consideration and there exist the subjects of federation lacking vitality, the centralistic tendencies of administration will inevitably be strengthened.
  • Federalism gives additional opportunities for regulating for regulating conflicts.
  • The political process proves that the decentralized system of administration is more effective rather than centralized. Namely decentralization is the basis of the political ideology of federalism (though, federative and decentralized, unitary states are different concepts).
  • The federal order provokes a sober competition among the subjects of federalism.
  • Federalism forms the additional bases for state legitimacy. Thus, it ensures social peace and facilitates citizens’ integration in the state.
VIII.  Negative aspects of the federal system:
The federal structures of administration, besides advantages, have certain “contradictory evidences”. The following issues should be singled out among them:
  • In the political process of federalism, the principles of the federative state and those of the social state stand opposite to each other. The federative state somehow restricts the frames of activities of the social state and destroys its basic equality principle. The existing differences between the politics of the central authority and the subjects of federation lays obstacles to the establishment of life standards of equal worth to what the conception of the social state strives. Federalism is often considered as the means of retaining the historically established regional peculiarities and individuality in the larger state unity. This one of the most important functions of federalism, on its turn, somehow contradicts to the other goal of the federal order. This goal is to establish united life standards and eradicate regional disparities.
  • Federalism complicates the process of making political decisions. In the conditions of the federal system of administration totally oriented towards consensus, the Parliament, government and administration of federation and its subjects should take into consideration each other’s interests and carry on long negotiations. Finally, they should find mutually acceptable compromises. Taking into consideration the mentioned procedure of making decisions, different levels of authorities are more oriented to compromises and less consider pure rational, technocratic requirements of administration.
  • The existence of different decision-making centers, numerous formal and informal institutions typical of cooperative federalism less ensure the transparent nature of politics, especially on the level of the subjects of federation. Federalism also includes certain threat of breaking the political responsibility into pieces. In the federative state the problem of local, regional political elite is also very acute.  In the conditions of political polycentricism, the aims and means of state activities, these activities themselves and their outcomes become less understandable. Thus, federalism somehow contributed also to political disinterest.
  • Federalism costs a lot of money. The federal government and Parliament including the government and the Parliament of subjects of federation, and also the relatively process of making political decisions are more expensive than one government and one Parliament, the united executive system and more simplified procedure existing in the unitary state.
  • Federalism of some states is only ostentatious and the administration system in reality is entirely based on the principle of Unitarianism.
  • Administrative limits existing in the federative state prevent the coordinated administration and makes obstacles for cooperative collaboration.
  • The mechanisms of defending the minorities in the federative state work only when this minority lives on the geographically enclosed territory. Federalism cannot guarantee the defense of human rights of the minority in case of the existence of mixed groups of population. But in the USA namely racial and ethnical minorities used to require (and receive) the defense of their right from the federal authority.
  • Though the statement that in the period of federalism the horizontal as well as vertical power distribution ensured the individual freedom is rather convincing, historical examples cause a lot of doubts. In the USA, the federal states where slavery was admitted and the states where slavery was forbidden existed side by side for almost 100 years. In 50-60s of XX century, it was namely the USA federal authority (and not states) that seized several important initiatives in the field of basic human rights which was greatly opposed by federal states. For instance, the principle of racial equality was strengthened in America at first by the federal court, then by the Congress and the President. The same can be said about a number of significant guarantees of the defense of human rights in the criminal processional law of the USA. Material criminal law of the States also underwent essential changes with the additional guarantees fixed by the federal law in the sphere of the defense of the basic rights.
  • Federalism encourages the development of democracy, as it contributes to the additional level of democratic participation. In big counties only the representative democracy limited by central institutions is not able to overcome the estrangement between voters and the political elite. Meanwhile, the democratic potential of federalism greatly depends on the particular structure of a state. For instance, in Germany the process of political unification which was established within the frames of cooperative federalism strengthened bureaucracy in public administration. It also restricted the rights of Parliament on federal lands and caused a number of problems for federal lands from the point of view of the activities of the institutions of the representative democracy.  Federalism did not assist democracy either in other countries. In the conditions of federal administration, the local repressive systems were active in the USA and the countries of Latin America. The federal authority  (and not the authority of the subjects of federation) implemented the democratic principle of equal election rights in the USA in 50-60s of XX century.
  • Federalism, as the more flexible political system, encourages innovative experiments in relatively small unities, but in relation of territorial units, encouragement of the cooperation principle is one of the guarantees of ensuring an open, transparent political system. Meanwhile, absolutization of this moment would be a great mistake. In the beginning of XX century, the Federal States of America were not able to solve a number of problems independently what considerable strengthened the tendencies of the centralized administration in American federalism. Otherwise saying, viable federalism requires the existence viable of subjects of federation. If a subject of federation does not have the resources necessary to independently accomplish the authorities, the federal system of administration will develop the centralized system. Viable subjects of federation encourage decentralization. It is not occasional that modernization of political and administrative systems of the Federal States of the USA, in 60-70s of XX century, considerably raised the political weight of the States in American Federation.

წყარო: http://federalistpapers.ge/

 

პოპულარული

რა უნდა აჩუქოთ გარშემომყოფებს საახალწლოდ ზოდიაქოს ნიშნების მიხედვით?
საქართველოში ტემპერატურა მოიმატებს - უახლოესი დღეების ამინდის პროგნოზი
"ის ჩვენი მეგობარი იყო " - ვინ არის ცნობილი ქალი, რომლის გამოც გიორგი მახარაძე და მარიამი ერთმანეთს დაშორდნენ (ვიდეო)
„არ დაუჯეროთ ქართველებო ამ შემთხვევით ქალბატონს... რა ქვია ამას თუ არა ქვეყნის ღალატი“ - შემოქმედელი მიპტოპოლიტი პრეზიდენტზე
დაწერე კომენტარი